Page 265 - โบราณคดีและประวัติศาสตร์ในประเทศไทย ฉบับคู่มือครูสังคมศึกษา
P. 265
ร่องรอยหลักฐานการตั้งถิ่นฐานและการพัฒนาแหล่งน ้า
จำกกำรศึกษำร่องรอยชุมชนโบรำณที่เจริญขึ้นในวัฒนธรรมเขมร
หรือที่เรียกว่ำชุมชนโบรำณสมัยลพบุรี พบว่ำชุมชนเหล่ำนี้มักจะตั้งอยู่ไม่
ห่ำงไกลจำกล ำน ้ำธรรมชำติ และมีกำรจัดกำรแหล่งน ้ำเป็นระบบที่เรียกว่ำ
ระบบชลประทำนที่ค่อนข้ำงดีพอสมควรแล้ว ร่องรอยของชุมชนโบรำณหลำย
แห่งแสดงให้เห็นว่ำมีพัฒนำกำรในเรื่องกำรจัดกำรแหล่งน ้ำที่ดีกว่ำยุค
สมัยก่อนๆ มำก เพรำะมีกำรสร้ำงอ่ำงเก็บน ้ำขนำดใหญ่เพื่อเก็บกักน ้ำไว้ และ
มีกำรสร้ำงคันท ำนบและคูคลองเพื่อจ่ำยน ้ำไปยังบริเวณพื้นที่ที่ท ำกสิกรรมได้
กำรพัฒนำแหล่งน ้ำดังกล่ำวได้รับแบบอย่ำงมำจำกกำรจัดกำรแหล่งน ้ำตำม
แบบเขมรโบรำณในรำชอำณำจักรกัมพูชำ
กำรตั้งถิ่นฐำนของชุมชนโบรำณในวัฒนธรรมเขมรแบ่งออกตำม
ลักษณะออกได้เป็น ๒ แบบคือ
ชุมชนที่มีคูน ้าคันดินล้อมรอบ
มีกำรวำงผังเมืองให้มีรูปทรงเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้ำ หันทิศทำงไปตำม
แนวแกนทิศหลัก มีกำรสร้ำงก ำแพงเมือง ประตูเมือง สร้ำงศำสนสถำนขึ้น
ภำยในเมือง และมีกำรขุดสระน ้ำขึ้นภำยในเมือง รวมทั้งมีกำรสร้ำงอ่ำงเก็บน ้ำ
หรือบำรำยอยู่นอกเมืองด้วย เช่น ที่เมืองพิมำย จังหวัดนครรำชสีมำ
บำงแห่งก็มีกำรตั้งถิ่นฐำนสืบต่ออยู่ในชุมชนที่มีคูน ้ำคันดินล้อมรอบ
ที่มีรูปร่ำงไม่สม ่ำเสมอ (ซึ่งเชื่อกันว่ำเป็นชุมชนที่เจริญขึ้นในวัฒนธรรม
ทวำรวดีมำก่อน) แต่มีกำรขยำยพื้นที่เมืองออกไปโดยกำรสร้ำงคูน ้ำคันดิน
เพิ่มขึ้น เช่น ที่เมืองพลับพลำ อ ำเภอห้วยแถลง จังหวัดนครรำชสีมำ หรือมี
กำรสร้ำงศำสนสถำนแบบเขมรเพิ่มเติมขึ้นภำยหลัง เช่น ที่เมืองเสมำ อ ำเภอ
สูงเนิน จังหวัดนครรำชสีมำ เมืองศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์
[๒๕๔]
