Page 3 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

ก

บทคัดย'อ

ไภษัชยคุรุ – พระพุทธเจ3าแพทย6 เป8นที่รู3จักและนับถือกันโดยทั่วไปในหลายประเทศในเอเชีย
โดยเฉพาะอยIางยิ่งประเทศในเอเชียตะวันออกที่นับถือพุทธศาสนามหายาน สIวนในเอเชียตะวันออก

เฉียงใต3บทบาทของพระองค6ปรากฎเดIนชัดในวัฒนธรรมเขมรในคริสตศตวรรษที่ 13 (พุทธศตวรรษที่ 18)

สมัยของพระเจ3าชัยวรมันที่ 7 ในขณะที่เราไมIพบวIาคติความเชื่อและแนวคิดดังกลIาวเป8นที่นิยม
แพรIหลายในประเทศอินเดียซึ่งเป8นแหลIงกำเนิดของพุทธศาสนา (ทั้งเถรวาท/มหายาน/มหายานตันตระ)

จึงเป8นสิ่งที่นIาสนใจที่จะศึกษาถึงกำเนิด – ความเป8นมา ตลอดจนพัฒนาการของแนวคิดดังกลIาว
ผลการศึกษาหลักฐานทางโบราณคดีที่เกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนาพบวIา แม3การแพทย6เข3ามา

เกี่ยวข3องกับพุทธศาสนาตั้งแตIสมัยพุทธกาลแล3ว แตIแนวคิดเกี่ยวกับพระโพธิสัตว6 และ/หรือ

พระพุทธเจ3าแพทย6เริ่มปรากฎชัดเจน ในชIวงคริสตศตวรรษที่ 2-3 แถบภาคตะวันตกเฉียงเหนือของ
อินเดีย (คันธาระ-แคชเมียร6) และแถบเอเชียกลาง ภายใต3อิทธิพลของพุทธศาสนามหายานและมหายาน

ตันตระ (เชIน คัมภีร6สัทธรรมปุณฑริกสูตร ที่มีการกลIาวถึงบทบาทของพระโพธิสัตว6 “ไภษัชยราช และ
ไภษัชยสุคต”) จากนั้นจึงมีพัฒนาการและแพรIเข3าสูIจีน เนปาล และธิเบต

สIวนแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ3าแพทย6ในวัฒนธรรมเขมรในสมัยพระเจ3าชัยวรมันที่ 7 นั้น

หลักฐานปรากฎอยIางชัดเจนวIามีความสัมพันธ6กับพุทธศาสนามหายานตันตระ (วัชรยาน) แตIแนวคิดนี้จะ
ได3รับมาจากที่ใดนั้น ยังไมIชัดเจนนัก (เนื่องจากไมIพบแนวคิดนี้ในอินเดีย และ/หรือ ชวา ซึ่งเป8นดินแดน

ที่เขมรได3รับอิทธิพลพุทธตันตระมา) จะมีความเป8นไปได3หรือไมIวIาแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ3าแพทย6นี้มี

ที่มาจากจีน อาจโดยทางตรงหรือทางอ3อม
สIวนลักษณะทางประติมานวิทยาของพระไภษัชยคุรุนั้น ในชIวงต3นยังไมIแนIนอนตายตัว มีความ

แตกตIางกันไปในแตIละพื้นที่ จนในชIวงหลังลงมาเมื่อมีการเขียนตำรา / คัมภีร6ทางประติมานวิทยาขึ้น
แล3ว จึงกำหนดให3พระพุทธเจ3าแพทย6มีลักษณะหลักคือ ทรงถือหม3อยาในพระหัตถ6ที่ประสานกันบน

พระเพลา