Page 218 - วัชรยานยันตระ
P. 218
พระเหวัชระ (Hevajra)
พระเหวัชระ เป็นรูปเคารพที่มีบทบาทส าคัญในฐานะยิดัมในนิกาย
วัชรยานตันตระ เป็นที่นิยมมากในกัมพูชาดังที่ได้พบรูปเคารพของพระองค์
เป็นจ านวนมากจนท าให้นักวิชาการหลายท่านมีความเห็นว่า ในประเทศ
กัมพูชานิยมเทพองค์นี้มากจนเกิดเป็นลัทธิเหวัชระเลยทีเดียว อย่างไรก็ตาม
ไม่พบหลักฐานทางเอกสารหรือวรรณกรรมใด ๆ ที่กล่าวถึงอย่างชัดเจน
ตามแนวคิดหรือความเชื่อแบบธิเบต เหวัชระมักปรากฎคู่กับนาง
คู่บารมี คือ ไนราตมา (Nairatma) แต่ในเขมรเราไม่ค่อยพบรูปเคารพที่แสดง
ลักษณะการรวมกัน (ทางเพศ) (หรือที่เรียกว่าอยู่ในลักษณะยับยุม) ของ
เหวัชระกับศักติของพระองค์ ซึ่งต่างจากแถบหิมาลัยที่มีความนิยมใน
รูปแบบดังกล่าว (ตามแนวคิดของธิเบต กล่าวว่าการรวมกันของเหวัชระกับ
ั
ไนราตมา (บุคคลาธิษฐานของปญญา) จะก่อให้เกิดทากิณี
เหวัชระในกัมพูชา มีลักษณะต่างจากรูปเคารพเหวัชระที่พบใน
แถบเบงกอล ธิเบต และจีน โดยมีลักษณะเฉพาะที่แสดงความเมตตากรุณา
ทั้งนี้เหวัชระจากบันทายกเดย เสียมเรียบ เป็นรูปเหวัชระที่เก่าที่สุดที่พบใน
ขณะนี้ คือ อายุอยู่ในตอนปลายของพุทธศตวรรษที่ 16 (ในขณะที่ในอินเดีย
เริ่มปรากฏตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 13-14) จากรูปแบบศิลปะอาจจัดอยู่ในสมัย
ของพระเจ้าอุทัยทิตยวรมัน (Bunker, 2011: 252)
นักวิชาการบางคน เช่น วิบเก โลโบ (Wibke Lobo) เสนอว่า
เหวัชระในกัมพูชาอาจสัมพันธ์หรือหมายถึงพระวัชริน (นักวิชาการเชื่อว่า
พระวัชริน ตามที่ปรากฏในจารึกนั้นหมายถึงพระวัชรปาณี โดยเป็นการเรียก
อย่างย่อ เช่นเดียวกับที่เรียกพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรว่า “พระโลเกศวร”)
(ดูเพิ่มเติมใน Snellgrove, 1959) บ้างกล่าวว่า เหวัชระมีบทบาทในการเป็น
นักรบ ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อปราบมารร้าย
208
