Page 61 - วัชรยานยันตระ

1.8.2 พระโพธิสัตว์เพศหญิง
โพธิสัตว์เพศหญิงหรือศักติ มีควำมส ำคัญมำกในวัชรยำน
ตันตระโดยค ำว่ำ ศักติ มำจำกค ำกริยำ saknoti = เข้มแข็ง หรือ อ ำนำจ

มีควำมหมำยว่ำ พลัง หรืออ ำนำจที่เกิดผล หรือพลังงำนที่แทรกอยู่ทั่วไป ใช้
ในควำมหมำยของพลังงำนเพศหญิงที่แฝงอยู่ในเทพทั้งหลำย

1) พระนำงปรัชญำปำรมิตำ
เป็นบุคคลำธิษฐำนของคัมภีร์ “ปรัชญำปำรมิตำ” ซึ่ง

มหำยำนเชื่อว่ำเป็นคัมภีร์เก่ำแก่แต่ครั้งพุทธกำล เทพีปรัชญำได้รับควำม
นิยมมำกตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 11 ในฐำนะเทพีผู้ประสิทธิ์ประสำทวิชำควำมรู้
ในคัมภีร์สำธนมำลำมีสำธนะ 9 บทที่กล่ำวถึง 2 บทกล่ำวว่ำ อยู่ในสกุล
อักโษภยะ นอกนั้นไม่ได้ระบุ แต่พบว่ำเทพีปรัชญำปำรมิตำปรำกฎในหลำย
สกุล บำงทีอยู่ในสกุลของพระรัตนสัมภวะ บ้ำงกล่ำวว่ำเป็นศักติของพระ
วัชรธร ซึ่งเป็นตัวแทนของ “กรุณำ” จัดอยู่ในกลุ่มของปำรมิตำ (Liebert,

1976: 225)
ลักษณะของรูปเคำรพที่กล่ำวไว้ในสำธนมำลำแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม
ใหญ่ ส่วนใหญ่มี 2 กร สำธนะบทที่ 156 กล่ำวว่ำ พระนำงมี 4 กร สำธนะ
2 บท กล่ำวถึงพระนำงสีตปรัชญำปำรมิตำ (Sitaprajnaparamita) หรือพระ

นำงปรัชญำปำรมิตำวรรณะขำว และพระนำงปีตปรัชญำปำรมิตำ (Pitaprajna
paramita) หรือพระนำงปรัชญำปำรมิตำวรรณะเหลือง ในสกุลพระอักโษภยะ
พระนำงปรัชญำปำรมิตำวรรณะขำว (Sitaprajnaparamita) มี 2 กร
ประทับนั่งในท่ำวัชรปรรยังกำสนะสัญลักษณ์ คือ ดอกบัวและคัมภีร์
พระนำงปรัชญำปำรมิตำวรรณะเหลือง (Pitaprajnaparamita) อยู่
ในปำงวยำขยำนะ (สั่งสอน) สัญลักษณ์ คือ ดอกบัวและคัมภีร์ (ตัวอย่ำงที่

สวยงำมชิ้นหนึ่งพบในชวำ) (Bhattacharyya, 1985: 85-86)

51