Page 365 - ตำราโบราณคดีอินเดีย
P. 365
โบราณคดีอินเดีย | 357
ในเดคข่านตะวันออก ปราก ร่องรอยของพุทธสถานที่สําคัญจํานวนมาก รวมถึงที่
อมราวดี ชัคคัยยเป ะ และนาคารชุนโกณฑะ (ภาพที่ 8.90)
สถูปแถบอานธระมักสร้างด้วยอิฐขนาดใหญ่หรือหิน บางแห่งมีผังรูปกงล้อก่อด้วยอิฐ
ระหว่างซี่ล้อใช้ดินถม ลักษณะของกงล้อนี้น่าจะหมายถึงสัญลักษณ์ทางพุทธศาสนาคือจักร
ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งของสถูปแถบอานธระ คือที่ทิศทั้งสี่ของสถูป (ทิศหลัก) มีมุขยื่น
ออกมาและเป็นที่ตั้งของเสาเดี่ยวสูง 5 ต้น ที่รู้จักกันในนามว่าเสาอายกะ (ayaka) สันนิษฐานว่าเป็น
สัญลักษณ์ที่หมายถึงเหตุการณ์สําคัญ 5 อย่างในพุทธประวัติ คือประสูติ เสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์
44
ตรัสรู้ ปฐมเทศนา และปรินิพพาน นอกจากนี้ยังมีผู้ตีความว่าน่าจะหมายถึงพระพุทธเจ้า 5 พระองค์
คือ กกุสันธะ โกนาคมนะ กัสสปะ โคตมะ และเมตไตรยะ อย่างไรก็ตาม แท่นเสาอายกะนี้ก็ไม่ได้พบที่
สถูปทุกแห่งในแถบอานธระ (แต่ยังพบนอกดินแดนนี้อานธระคือที่ไวสาลีด้วย) นักวิชาการได้ตั้ง
ข้อสังเกตว่าสถูปที่นาคารชุนโกณฑะที่สัมพันธ์กับสง ์และนิกายจากศรีลังกาซึ่งให้ความสําคัญกับต้นโพธิ์
45
ไม่ปราก การสร้างอายกะ ในขณะที่พุทธสถานหมายเลข 9 ที่นาคารชุนโกณฑะ ที่มีอายกะเป็นของ
46
นิกายอปร-มหาวินะเสลิยะ
ในช่วงต้นที่ฐานและบางส่วนขององค์ระ ังของสถูปใหญ่บางองค์ ประดับด้วยแผ่นหิน
สลักภาพ เช่นสถูปที่อมราวดี ส่วนขององค์ระ ัง แนวรั้ว และโตรณะ ประดับด้วยภาพสลักที่สวยงาม
อ ราวดี
พุทธสถานที่อมราวดีตั้งอยู่ติดกับเมืองธานยก กะ (Dhanyakataka) เมืองหลวงของ
สาตวาหนะ (ภาพที่ 8.91) จากการที่ได้พบจารึกอโศกที่นี่ ทําให้สันนิษฐานว่าการสร้างพุทธสถานอาจ
เริ่มตั้งแต่สมัยพระเจ้าอโศก สถูปอมราวดีมีขนาดใหญ่ที่สุดในอานธระประเทศ และได้รับการขนาน
47
นามในจารึกโบราณว่า “มหาเจติยะ”
44 Singh, Upinder, A History of Ancient and Early Medieval India : From the Stone Age to the 12 Century (New
th
Delhi: EIH Ltd., 2008), p.453.
45
Mitra, Debala, Buddhist Monuments (Calcutta: Sree Saraswaty Press Ltd., 1971), p.208.
46
ASI : pp.34-35
47 Singh : p.452.
