Page 153 - วัชรยานยันตระ

ั
นอกจากนี้รูปเคารพของพระองค์ (ปทมปาณี) ยังปรากฏอยู่ที่ผนัง
ด้านนอก (ด้านหลัง) ของจันทิด้วย (แต่อยู่ในบทบาทที่ต ่ากว่า) คือ การที่
พระองค์ทรงเป็นประธานของกลุ่มมหาโพธิสัตว์ 8 องค์ พระโพธิสัตว์อีกองค์

หนึ่งที่อยู่ทางขวาของพระพุทธองค์ คือ พระวัชรปาณี พระหัตถ์ถือ
วัชระ ลักษณะพระพักตร์ (คิ้วและเรียวปาก) แตกต่างจากพระโพธิสัตว์
อวโลกิเตศวร (ที่แสดงความกรุณา) สะท้อนถึงที่มาเดิมของพระองค์ซึ่งเป็น
ยักษ์มาก่อน (Kempers, 1959: 40-41)

รูปเคารพทั้ง 3 องค์นี้แสดงถึงพระชินะทั้งสามในพุทธศาสนา
มหายาน ซึ่งสัมพันธ์กับแนวคิด “ตรีกาย” (ตริกายะ) ของพระพุทธองค์ ความ
จริงสูงสุด (Ultimate Reality) ตามคติมหายาน จะแสดงออกด้วยกลุ่ม 3 คือ
ครรภธาตุ (garbhadhatu) หรือกลุ่ม 5 คือ วัชรธาตุ (Vajradhatu) (ดูค า
อธิบายด้านล่าง) ระบบนี้เป็นที่รู้จักกันทั่วไปในชวาภาคกลาง โดยคัมภีร์
สัง-ยัง-กามาหายนิกันของชวาโบราณกล่าวว่า ความจริงสูงสุด (อัทวยะ –

Advaya) แสดงออกถึงรูปแบบขั้นกลาง (intermediate form) ด้วยกลุ่มของ
เทพ 3 องค์ คือ พระชินศากยมุนี พระโลเกศวร และพระวัชรปาณี ทั้ง 3 องค์
สัมพันธ์กับครรภธาตุ ส่วนกลุ่ม 5 หมายถึง พระธยานิพุทธทั้ง 5 ทั้งสองกลุ่ม
นี้ปรากฏอยู่ด้านในของจันทิเมนดุต ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงรูปแบบแรกสุดของ
ั
“ความจริงสูงสุด” ที่อยู่ในรูปเหนือมนุษย์ คูหาทั้ง 4 ซึ่งปจจุบันว่างเปล่า
สันนิษฐานว่าแต่เดิมประดิษฐานพระธยานิพุทธ 4 พระองค์ ส่วนองค์ที่ 5 คือ
องค์กลางของกลุ่มรูปเคารพ 3 องค์ ซึ่งหมายถึง พระรัตนตรัย คือ พระพุทธ
พระธรรม และพระสงฆ์ (Kempers, 1959: 40-41)
ที่ผนังด้านนอกของจันทิปรากฏภาพสลักของอัษฏมหาโพธิสัตว์
เช่น ผนังด้านตะวันออกเป็นภาพสลักของพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ผนัง
ด้านใต้เป็นพระโพธิสัตว์มัญชุศรี ทางด้านเหนือปรากฏภาพเทพีจุณฑา

นอกจากนี้ที่ผนังด้านเหนือและใต้ของมุขด้านหน้ายังปรากฏภาพนางหาริตี
และปาญจิกะแวดล้อมด้วยเด็กๆ (แต่มีผู้ตีความแตกต่างกันไป เช่น กล่าวว่า

143