Page 175 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

167

ทรงโปรดใหCสรCางที่พักคนเดินทางตามถนนจากเมืองนครหลวงไปยังเมืองตFาง ๆ รวมทั้งสิ้น 121

หลัง (เชFน บทที่ 122 “บนถนนจากเมืองยโศธรปุระไปยังราชธานีจัมปา ทรงสรCางที่พักคนเดินทางพรCอม

ดCวยไฟ (วหนิคฤห) 57 แหFง”, บทที่ 123 จากราชธานีไปยังเมืองวิมาย มีที่พักคนเดินทางพรCอมดCวยไฟ
17 แหFง)

บทที่ 127 จำนวนรูปเคารพ (รวมทั้งรูปพระยมและพระกาล)
บทที่ 128-140 จารึกกลFาวถึงการอุทิศสิ่งของถวาย เชFน ขCาวเปลือก ขCาว ถั่ว เมล็ดงา

เนยเหลวนมเปรี้ยว นมสด น้ำผึ้ง น้ำอCอย น้ำมันงา น้ำมันสน ไมCกฤษณา ไมCจันทน^ การบูร กำยาน ขี้ผึ้ง)
บทที่ 173-175 กลFาววFาทรงทำกุศลเพื่อใหCพระบิดาขCามพCนสังสารวัฏ

สFวนที่กลFาวถึงโรงพยาบาลปรากฎใน ดCานที่ 2 โศลกที่ 3 ปรากฏศัพท^วFา “อาโรคยายตเน”

แปลวFา ในบริเวณของโรงพยาบาล
ดCานที่ 3 โศลกที่ 31 “วลภิปราสาท” หรือ อาโรคยศาลาจำนวน 102 แหFง

(อCางอิง ชะเอม แกCวคลCาย, 2528 ; สุภัทรดิศ ดิศกุล, 2509)
นิพัทธ^ แยCมเดช ซึ่งทำการศึกษาจารึกจากปราสาทตาพรหมและจารึกปราสาทพระขรรค^ ไดCใหC

ขCอมูลที่นFาสนใจหลายประการ เชFน จารึกตาพรหมยกยFองพุทธศาสนาเหนือศาสนาพราหมณ^ ตFางจาก

จารึกปราสาทพระขรรค^ที่สFงเสริมศาสนาพราหมณ^ควบคูFกับพุทธศาสนา (ดูเพิ่มเติมใน นิพัทธ^ แยCมเดช,
2560)

1.3 จารึกปราสาทบายน
ปราสาทบายน สรCางขึ้นปลายรัชกาลพระเจCาชัยวรมันที่ 7 ตรงศูนย^กลางของเมือง

พระนครหลวง เชื่อกันวFาพระองค^ทรงสรCางเพื่ออุทิศแดFพระองค^เองตามลัทธิพุทธราชา ปราสาทองค^
กลางเปQนที่ประดิษฐานพระพุทธรูปศิลาขนาดใหญFคือพระพุทธราช แทนที่เทวราชในศาสนาพราหมณ^

ไศวนิกาย

ปราสาทบายนมี 3 ชั้น ที่ฐานชั้นบนสุด เปQนที่ตั้งของปราสาทประธานซึ่งอยูFในผังกลม มีมณฑป
ยื่นออกมาทางดCานหนCา ผังของปราสาทบายน (ซึ่งคงมีการตFอเติมหลายครั้ง) นั้นกลFาวกันวFาเปQนลักษณะ

ของ “มณฑล” (Mandala) ที่หมายถึงขอบเขตหรือแผนผังศักดิ์สิทธิ์ ตามคติในพุทธศาสนามหายานที่
เปQนการจำลองจักรวาล

บนยอดของปราสาทบายนแตFละหลังทำเปQนรูปใบหนCาคนดCานละ 1 หนCา รวม 4 หนCา ซึ่งใบหนCา

บุคคลนี้ไดCรับการตีความไปตFาง ๆ กัน เชFน กลFาววFาเปQนพระพักตร^ของพระพรหมา (ทั้งตามแนวคิดใน
ศาสนาฮินดูและพุทธศาสนา) แตFหากพิจารณาใหCลึกซึ้งลงไปประกอบกับนิกายในพุทธศาสนาที่

เจริญรุFงเรืองเปQนอยFางมากในสมัยของพระเจCาชัยวรมันที่ 7 ซึ่งก็คือ พุทธศาสนามหายานนิกายวัชรยาน