Page 177 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 177
169
ผังศาสนสถานที่บายนแสดงใหCเห็นถึงวิหาร หรือศาสนสถานอันเปQนที่ประทับของพระไภษัชยคุรุ
ตามเมืองตFาง ๆ ใน “วรกุฏี” และศาสนสถานขนาดเล็กแหFงบายน ปรากฏจารึกขCอความสั้น ๆ 40
ขCอความซึ่งสFวนใหญFอยูFบนเสาประดับกรอบประตู มีเพียง 2 หลักที่เปQนเสาจารึกใชCภาษาสันสกฤตและ
ภาษาเขมร เขียนดCวยอักษรขอมสมัยพระเจCาชัยวรมันที่ 7 (ดูรายละเอียดใน Maxwell, 2007)
จารึกสั้น ๆ ที่ปราสาทบายนหลังกลาง กลFาวนามเทพเจCาตFาง ๆ ทางตะวันออกกลFาวถึงเทพใน
พุทธศาสนา สFวนทางตะวันตกระบุพระนามเทพเจCาในไวษณพนิกาย ความสำคัญของจารึกเหลFานี้คือ
ชื่อของเทพตFาง ๆ ที่ไดCรับการนับถือในศาสนสถานแตFละแหFง รวมถึงชื่อของบุคคล เมือง สถานที่
ในอาณาจักรเขมรโบราณที่สัมพันธ^กับเทพเหลFานั้น ดCวยเหตุนี้จึงมีการกลFาววFา บายน เปQนมณฑล
จักรวาล (microcosm) ของอาณาจักรเขมรโบราณ (เปQนรูปจำลองของอาณาจักรเขมร) ซึ่งนอกจากจะ
ทำใหCทราบถึงเรื่องราวของอาณาจักรเขมรในประเทศกัมพูชาแลCว ยังทำใหCทราบถึงชื่อเมือง และเทพ
หรือพระพุทธรูป และพระโพธิสัตว^ที่อยูFในดินแดนประเทศไทยดCวย
ในจารึกสั้น ๆ ที่บายนนี้ ปรากฏพระนาม “ไภษัชยคุรุ” มากกวFา 10 ครั้ง มากกวFาองค^อื่น ๆ
บางครั้งปรากฏชื่อเมืองที่ประดิษฐาน (รูปเคารพ) ของพระองค^ด:วย และยังมีที่กลFาวพระนามของ
จันทรประภาและสุริยประภาด:วย เชFน ในจารึกหลักที่ K. 293-24A บนปราสาทที่ประดับด:วยใบหน:า
(พระพักตร^) หมายเลข 21 (face tower 21) ใกล:กับศาสนสถานหลังกลางของบายน แสดงให:เห็น
วFาคุรุเขมรมีความคุ:นเคยกับ “คัมภีร^ไภษัชยคุรุ” โดยใช:ชื่อเต็มของพระพุทธเจ:าแพทย^และชื่อของ
พระโพธิสัตว^ทั้งสอง ซึ่งปกครองสวรรค^ของพระไภษัชยคุรุทางทิศตะวันออก จารึกที่บายนแสดงให:
เห็นถึงตำแหนFงของโรงพยาบาลอันเปxนสถานที่ประดิษฐานรูปเคารพของพระพุทธเจ:าแพทย^
(ไภษัชยยคุรุ) และบริวาร สอดคล:องกับที่มีการกลFาวถึงการสร:างโรงพยาบาล 102 แหFง ในจารึก
ปราสาทตาพรหม (Sharrock, 2007: 270)
ตัวอยFาง ข:อความจารึกปราสาทบายนที่สัมพันธ^กับพระไภษัชยคุรุ
1
1. จารึกหมายเลข 3 (I) ในวิหารดCานทิศใตCของมุมตะวันตกเฉียงเหนือ
- พระชัย-มหานาถแหFงเมือง ชย-ราชบุรี
- พระตรีภูวนเทวะ
- พระไภษัชยคุรุไวฑูรยประภาราช แหFงเมืองชย-ราชบุรี
- พระไภษัชยคุรุไวฑูรยประภาราชแหFงทมะ (Dmah)
1 หมายเหตุ : ชื่อรูปเคารพที่ถูกระบุไวCนี้ตCองนำเขCามายังเมืองหลวงทุกปô เพื่อรFวมพระราชพิธี
