Page 184 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 184
176
ศาสนสถาน (วิหาร) 4 หลัง ที่มีผังคลCายอาโรคยศาลา กระจายอยูF 4 ทิศดCานนอกของคูน้ำบันทายฉมาร^
(อาจเปรียบเทียบไดCกับโรงพยาบาล 4 แหFงที่อยูF 4 ทิศของเมืองนครหลวง)
(ที่มา: Sharrock, 2015: 30)
ปราสาทบันทายฉมาร^มีอาณาเขตกวCางขวาง เนื่องจากมีบทบาทสำคัญในการเสริมสรCางอำนาจ
ในการปกครองอาณาจักรเขมรในพื้นที่ภาคอีสาน ปราสาทบันทายฉมาร^เปQนพุทธสถานแหFงหนึ่งที่มี
รFองรอยของพุทธศาสนามหายานตันตระในสมัยพระเจCาชัยวรมันที่ 7 และเปxนพุทธสถานที่สำคัญที่
แสดงให:เห็นรFองรอยเกี่ยวกับโรงพยาบาลและลัทธิการนับถือพระไภษัชยคุรุ-พระพุทธเจ:าแพทย^
โดยไดCพบรูปเคารพหินทรายขนาดใหญFของพระไภษัชยคุรุที่บันทายฉมาร^ (ในขณะที่ในภาคอีสานรูป
เคารพดังกลFาวมีขนาดเล็กกวFา) อีกประการหนึ่งคือ ไดCพบรูปเคารพ 3 องค^ (triad) (พรCอมดCวยฐาน
ที่มีการเจาะรู 3 รูเพื่อประดิษฐานรูปเคารพอันไดCแกF พระไภษัชยคุรุ พระโพธิสัตว^สุริยประภา และ
พระโพธิสัตว^จันทรประภา) ในศาสนสถานประจำโรงพยาบาลดังกลFาวคลCายคลึงกัน
โบราณสถาน 4 หลังที่กระจายอยูFทั้ง 4 ทิศของบันทายฉมาร^ จะเปQนโรงพยาบาลที่มีขนาดใหญF
กวFาโรงพยาบาลอื่น ๆ ไดCหรือไมF ? (เนื่องจากมีผังคลCายคลึงกับอาโรคยศาลา 4 แหFงที่อยูFรอบกำแพง
เมืองนครธม (นครหลวง) และอาจเปQนอาโรคยศาลา เพียงแหFงเดียวที่มียอดปราสาท (สFวนบน) เปQนรูป
ใบหนCา
นักวิชาการบางทFานสันนิษฐานวFา ปราสาทบันทายฉมาร^อาจจะเปQนศูนย^กลางสำคัญของ
พระเจCาชัยวรมันที่ 7 กFอนที่จะขึ้นครองราชย^ และนFาจะมีความสัมพันธ^กับราชวงศ^มหิธรปุระ ดCวยขนาด
ของศาสนสถานรวมถึงภาพสลักและประติมากรรมรูปเคารพที่พบที่นี่ โดยเฉพาะอยFางยิ่ง รูปเคารพของ
ไภษัชยคุรุที่บันทายฉมาร^มีขนาดใหญFที่สุดในบรรดารูปเคารพของพระไภษัชยคุรุที่เคยพบ ทำใหC
