Page 147 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9
P. 147
งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙
๒.๒ แหล่งโบราณคดีสถานีรถไฟธนบุรี (เดิม): ความรู้เรื่อง “ธนบุรี” คือ บริเวณรอบนอกงานก่อสร้างอาคารปิยมหาราชการุณย์ (AREA 2) ประกอบ
ในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ ไปด้วยอาคาร ๔ อาคาร ส่วนที่ ๓ คือ พื้นที่โดยรอบตัวอาคารสถานีรถไฟธนบุรี
รับมอบพื้นที่จากสถานีรถไฟธนบุรี จ�านวน ๓๓ ไร่ เพื่อพัฒนาศักยภาพของพื้นที่ (เดิม) (AREA 3) ต่อมาโรงพยาบาลศิริราชมีโครงการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ศิริราชพิมุข
สถานีรถไฟธนบุรีให้เกิดมูลค่าเพิ่มต่อวงการแพทย์และสาธารณสุข ในปี พ.ศ. สถานในพื้นที่นี้โดยบูรณะตัวอาคารสถานีรถไฟธนบุรีเป็นตัวอาคารจัดแสดงหลัก
๒๕๕๑ ระหว่างการก่อสร้างเพื่อปรับปรุงเปลี่ยนแปลงพื้นที่ที่ได้รับมอบจากสถานี และอาคารอนุรักษ์อื่น ๆ ในการนี้ ได้ท�าการขุดค้นฐานรากของป้อมพระราชวัง
รถไฟธนบุรี ได้พบซากเรือไม้รวมไปถึงโบราณวัตถุอยู่ใต้ดินเป็นจ�านวนมาก คณะ หลังบริเวณด้านหลังตัวอาคารสถานีรถไฟธนบุรี (เดิม) เพิ่มเติมอีกครั้งในปี พ.ศ.
แพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล จึงได้สนับสนุนการศึกษาวิจัย ๒๕๕๔
ทางโบราณคดีเพื่อสร้างความรู้ของเรื่องราวในอดีตที่เคยเกิดขึ้นในพื้นที่นี้ก่อนที่ จากการศึกษาทางโบราณคดี (กรรณิการ์ สุธีรัตนาภิรมย์, ๒๕๕๑) พบว่าพื้นที่
ร่องรอยหลักฐานทางโบราณคดีจะสูญหายไป นี้เคยเป็นที่ตั้งของพระราชวังบวรสถานพิมุขหรือพระราชวังหลังมาแต่เดิม ซึ่ง
ในการศึกษาวิจัยได้แบ่งพื้นที่ขุดค้นทางโบราณคดีออกเป็น ๓ ส่วน ส่วนแรก สถาปนาขึ้น ณ พื้นที่บริเวณด้านทิศเหนือของกรุงธนบุรีในสมัยรัชกาลที่ ๑ อันเคย
คือ บริเวณที่มีการก่อสร้างอาคารปิยมหาราชการุณย์ (AREA 1) ซึ่งมีการขุดดิน เป็นที่ตั้งของก�าแพงเมืองและป้อมปราการกรุงธนบุรี (สมเด็จฯ กรมพระยาด�ารง
ลึกลงไปแล้วประมาณ ๒๐ เมตร เพื่อก่อสร้างชั้นใต้ดิน จ�านวน ๓ ชั้น ส่วนที่สอง ราชานุภาพ, ๒๕๑๓ : ๑๑)
แผนที่กรุงเทพฯ พ.ศ. ๒๔๓๙ แสดงพื้นที่บริเวณสถานีรถไฟธนบุรี (เดิม) ก่อนการสร้างสถานีรถไฟเป็นขอบเขตของพระราชวังหลัง
มีโรงศิริราชพยาบาล โดยก�าแพงพระราชวังหลังมีผังเกือบเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีป้อมปราการบริเวณมุมก�าแพงด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
หลักฐานทางโบราณคดีที่ส�าคัญ
ป้อมพระราชวังหลัง
จากการขุดค้นทางโบราณคดีบริเวณด้านหลังของตัว
อาคารที่ท�าการสถานีรถไฟธนบุรี (เดิม) ได้พบแนว
อิฐยาว ๑๘ เมตร จากต�าแหน่งที่ตั้งและทิศทาง
การวางตัวของแนวอิฐสามารถเทียบเคียงได้กับแนว
ของป้อมพระราชวังหลังที่ปรากฏในแผนที่กรุงเทพฯ
พ.ศ. ๒๔๓๙ ท�าให้ทราบว่าแนวอิฐนี้เคยเป็นส่วนหนึ่ง
ของป้อมพระราชวังหลังที่สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๑
ปัจจุบันคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลได้อนุรักษ์
ป้อมพระราชวังหลังไว้ให้ประชาชนทั่วไปได้เข้าชม
แผนที่กรุงเทพฯ พ.ศ. ๒๔๓๙ แสดงพระราชวังหลังมีก�าแพงล้อมรอบ
มีป้อมปราการที่มุมก�าแพงด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ (ซ้าย)
บริเวณพื้นที่ขุดค้นป้อมพระราชวังหลัง ด้านหลังตัวอาคารสถานีรถไฟ (ขวา)
147 ๑๔๗
