Page 184 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9
P. 184
งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙
ภาควิชาโบราณคดี กับการใช้วิทยาศาสตร์ในงานโบราณคดี
ภาควิชาโบราณคดีเป็นอีกพื้นที่วิชาการที่ประยุกต์ใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ในการศึกษาวิจัยทางโบราณคดีอยู่ตลอด
เห็นได้จากโครงการวิจัยทางโบราณคดีต่างๆ ของภาควิชาโบราณคดีที่บูรณาการแนวทาง และวิธีการทางวิทยาศาสตร์มา
ใช้ในการท�างานทางโบราณคดีในขั้นตอนต่างๆ โดยตัวอย่างที่ส�าคัญ เช่น
การใช้วิธีเรดิโอคาร์บอน และ Accelerator Mass Spectrometer (AMS) ในการก�าหนดอายุหลักฐานทางโบราณคดี
จากการท�างานทางโบราณคดีของบุคลากรในภาควิชาโบราณคดี
การใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ในการวิเคราะห์โบราณวัตถุประเภทต่างๆ เช่น การใช้วิธีศิลาวรรณาในการวิเคราะห์เศษ
ภาชนะดินเผา และการวิเคราะห์โบราณวัตถุประเภทโลหะ
โครงการโบราณคดีบนพื้นที่สูงในเขตอ�าเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน น�าโดยรองศาสตราจารย์ ดร. รัศมี ชูทรง
เดช ที่เป็นผสานเทคนิควิธีการทางวิทยาศาสตร์หลายวิธี เพื่อใช้วิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดีประเภทต่างๆ เช่น การ
ก�าหนดอายุทางวิทยาศาสตร์ การวิเคราะห์กระดูกคน DNA หรือวงปีไม้ และการจ�าลองใบหน้าคนโบราณจากโครงกระดูก
ที่พบในการขุดค้นทางโบราณคดี (facial reconstruction) (ดูบท “โบราณคดีเป็นศาสตร์แห่งสหวิทยาการ : โบราณคดี
บนพื้นที่สูงในอ�าเภอปางมะผ้า” ในเล่มนี้)
โครงการศึกษาวิจัยทางด้านโบราณคดีในเขตพื้นที่สูงทางตะวันออกของภาคกลางของประเทศไทย รองศาสตราจารย์
ดร. ธนิก เลิศชาญฤทธ์ ที่มีการใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์หลากหลายวิธีในการวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดี เช่น การ
ก�าหนดอายุทางวิทยาศาสตร์ การวิเคราะห์ลูกปัด การวิเคราะห์ทางด้านไอโซโทป และการวิเคราะห์พืชโบราณ เป็นต้น
(ดูบท “โบราณคดีสมัยเหล็กในประเทศไทย : ประเด็นทางวิชาการและความก้าวหน้า” ในเล่มนี้)
การศึกษาไก่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย โดยใช้วิธีทางสัตววิทยา ด�าเนินการโดยดร. ประสิทธิ์ เอื้อตระกูล
วิทย์ โดยการศึกษานี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการย่อย “ไก่ในบริบททางโบราณคดี” ในโครงการหลัก “Human Chicken
Multi-Relationships Research Project ระยะที่ ๒” ที่มีเจ้าชาย Akishinonomiya แห่งประเทศญี่ปุ่นทรงเป็นหัวหน้า
โครงการวิจัย
นอกจากตัวอย่างของงานวิจัยที่มีการใช้วิทยาศาสตร์ในศึกษาวิเคราะห์ทางโบราณคดี ซึ่งด�าเนินการโดยบุคลากรของภาค
วิชาโบราณคดีแล้ว ภาควิชาโบราณคดียังกระตุ้นให้นักศึกษาโบราณคดีเห็นถึงความส�าคัญ และประโยชน์ของการใช้วิธี
การทางวิทยาศาสตร์ในการศึกษาวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดี เพื่อตอบค�าถามทางโบราณคดีอีกด้วย ซึ่งเห็นได้จาก
การศึกษาส่วนบุคคลของนักศึกษาที่เป็นการวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดีประเภทต่างๆ เช่น การวิเคราะห์ภาชนะดิน
เผาด้วยวิธีศิลาวรรณา การวิเคราะห์โครงสร้าง และองค์ประกอบทางเคมีของโบราณวัตถุประเภทโลหะ การวิเคราะห์
ลูกปัด การวิเคราะห์กระดูกมนุษย์ หรือการวิเคราะห์กระดูก และ DNA ของสัตว์ เป็นต้น
สรุป
กล่าวได้ว่าการใช้วิทยาศาสตร์ในงานโบราณคดีไทยเกิดขึ้น และพัฒนาอย่างต่อเนื่องตลอดรัชสมัยของพระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ซึ่งพระองค์เป็นท่านหนึ่งที่ทรงเล็งเห็นถึงความส�าคัญของแนวทาง
ดังกล่าวมาแต่แรกเริ่ม อีกทั้งยังทรงส่งเสริมให้ใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ร่วมกับการศึกษาทางโบราณคดี และตัวอย่าง
ที่กล่าวมาข้างต้นเป็นสามารถแสดงได้เป็นอย่างดีให้เห็นถึงศักยภาพ และประโยชน์ของวิทยาศาสตร์ที่ช่วยนักโบราณคดี
ให้เข้าใจอดีตของมนุษย์ได้ดียิ่งขึ้น
ในส่วนต่อไปจากบทเกริ่นน�าเรื่องวิทยาศาสตร์กับโบราณคดีนี้จะเป็นการน�าเสนอเรื่องเฉพาะด้านของพัฒนาการ และ
การใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ในแต่ละสาขาต่างๆ เช่น มานุษยวิทยากายภาพ วัสดุศาสตร์ (โลหะ และแก้ว) สัตวศาสตร์
ภูมิสารสนเทศ ธรณีวิทยา เพื่อการศึกษาวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดีที่จะน�าไปสู่ความเข้าใจเกี่ยวกับอดีตของมนุษย์
ซึ่งประมวลจากผลงานวิจัยที่ด�าเนินการโดยบุคลากรของภาควิชาโบราณคดี หรือที่ภาควิชาโบราณคดีเข้าไปมีส่วนร่วม
184 ๑๘๔
