Page 192 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9
P. 192
งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙
หลักฐานจากแผนที่ธรณีสัณฐานจากการแปลความจากรูปถ่ายทางอากาศแสดง มาบรรจบกับที่ราบลุ่มแม่น�้าเจ้าพระยา
ให้เห็นว่า “เมืองขีดขิน” ตั้งอยู่ห่างจากบ้านหมอซึ่งเป็นที่ตั้งตัวอ�าเภอบ้านหมอไป การศึกษาจากรูปถ่ายทางอากาศได้พบแนวคูคันดินหลายแนวแสดงถึงการตั้ง
ทางทิศตะวันออก ระยะทางประมาณ ๑ กิโลเมตร โดยมีคลองเริงรางและคลอง ถิ่นฐานที่เป็นรูปแบบเมืองคูคลองในบริเวณที่ราบสองฝั่งคลองเริงราง ที่มีมาก่อน
ชลประทานขวางกั้น สภาพภูมิประเทศบริเวณที่ตั้งเมืองเป็นที่ราบลานตะพัก รองรับ การสร้างก�าแพงเมือง-คูเมืองที่บ้านคูเมือง และได้พบแนวคลองขุดน�้าจากทาง
ด้วยตะกอนดินมาร์ล ซึ่งสามารถน�ามาใช้แทนหินปูนในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ เหนือมาบรรจบกับแนวคลองด้านทิศตะวันตกของเมือง ซึ่งมีร่องรอยที่เชื่อว่าอาจ
ต�าแหน่งที่ตั้งอยู่ตรงบริเวณขอบเนินลานตะพักต่อกับที่ราบเจ้าพระยาตอนล่าง ใช้เป็นในการคมนาคมและการเกษตรกรรมท�านา มีคลองโบราณ (คลองบ้านโคก
ด้านทิศตะวันออก ในอดีตบริเวณที่ราบเจ้าพระยาส่วนนี้อยู่ใกล้กับแนวชายฝั่งที่น�้า กุ่ม) ใช้ในการคมนาคมออกสู่ชะวากทะเลที่เคยเว้าลึกเข้ามาในแผ่นดิน ห่างจากตัว
ทะเลเคยเว้าลึกเข้ามาในแผ่นดินเป็นชะวากทะเล ในภายหลังได้ถอยร่นห่างออกไป เมืองไปทางทิศตะวันตกเพียง ๕ กิโลเมตร ซึ่งขุดต่อจากคลองเริงรางไปทางทิศ
จนมาอยู่ที่แนวชายฝั่งทะเลปัจจุบัน ห่างจากที่ตั้งเมืองประมาณ ๑๒๕ กิโลเมตร ตะวันตกลงสู่ที่ราบลุ่ม แสดงให้เห็นถึงการขุดคลองในที่ราบลุ่มเพื่อเป็นทางออก
(ผ่องศรี วนาสิน และ ทิวา ศุภจรรยา, ๒๕๒๔) คลองเริงรางเป็นทางน�้าแยกจาก สู่ทะเลเมื่อชายฝั่งทะเลถอยห่างออกไปจากตัวเมืองในช่วงระยะเวลาหนึ่งจนท�าให้
แม่น�้าป่าสักที่ไหลผ่านที่ราบตะกอนทับถมรูปพัดแม่น�้าป่าสัก ตรงส่วนที่ลาดต�่าลง เมืองถูกทิ้งร้างไปในที่สุด
ภาพที่ ๔ แผนที่ธรณีสัณฐานของการตั้งถิ่นฐานเมืองขีดขิน
ก. ข้อมูลจากรูปถ่ายทางอากาศโครงการ WWS ปี พ.ศ. ๒๔๙๖ ข. แผนที่ธรณีสัณฐานเมืองขีดขิน
192 ๑๙๒
