Page 193 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9
P. 193
งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙
การใช้ภูมิสารสนเทศ
กับการอนุรักษ์แหล่งโบราคดี
การน�าภูมิสารสนเทศมาประยุกต์ใช้ส�าหรับการ
อนุรักษ์แหล่งโบราณคดีนั้น จะน�าเสนอกรณีศึกษา
โครงการวิจัยเพื่อประเมินผลกระทบทางโบราณคดี
และการศึกษาทางประวัติศาสตร์ ส�าหรับโครงการ
ท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก นครสวรรค์ (ได้รับทุน
สนับสนุนจาก บริษัท ปตท.จ�ากัด (มหาชน)) โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาตรวจสอบและประเมินผลกระ
ทบทางด้านโบราณคดี ส�าหรับโครงการก่อนวางท่อ
ส่งก๊าซธรรมชาติผ่านพื้นที่แหล่งโบราณคดี โดยใน
การด�าเนินงานเพื่อวางท่อส่งก๊าซธรรมชาติดังกล่าว
มีผลการศึกษาทางด้านสิ่งแวดล้อมพบว่าในบริเวณที่
ท่อส่งก๊าซฯ ของโครงการฯผ่านนั้น อาจมีผลกระทบ
ต่อแหล่งโบราณคดีพื้นที่ คือเมืองโบราณโคกไม้เดน
(เมืองบน) ต�าบลท่าน�้าอ้อย อ�าเภอพยุหะคีรี จังหวัด
นครสวรรค์ ดังนั้นจึงต้องมีการศึกษาข้อมูลด้าน
โบราณคดีเพื่อลดผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากโครงการ
โดยการศึกษาวิจัยได้น�ารูปถ่ายทางอากาศตั้งแต่
อดีต ท�าการศึกษาเพื่อก�าหนดขอบเขตที่ดินก�าแพง
เมือง-คูเมือง ดังกล่าว เป็นการแปลความจากรูปถ่าย
ทางอากาศ ทุกปี ที่กรมแผนที่ทหารได้ท�าการบันทึกไว้
ได้แก่ โครงการ WWS พ.ศ. ๒๔๙๗ โครงการ VAP61
พ.ศ. ๒๕๑๐ โครงการ NS3 พ.ศ. ๒๕๑๗ และก�าหนด
แนวเขตที่ดินก�าแพงเมือง-คูเมือง ลงบนแผนที่ UTM
รูปถ่ายทางอากาศโครงการ LT ปี พ.ศ. ๒๕๓๔ ผล
การศึกษาดังกล่าว พบว่า ก�าแพงเมือง-คูเมือง ขุด
ลึกถึงระดับกักเก็บน�้าล้อมรอบบริเวณ ในลักษณะ
รูปแบบเมืองซ้อน โดยมีก�าแพงเมือง-คูเมืองวงใน
เป็นรูปวงกลม ๒ วง และวงนอกเป็นรูปแบบเหลี่ยม
มนล้อมรอบก�าแพงเมือง-คูเมืองวงในทั้ง ๒ วงอีกชั้น
หนึ่ง เป็นรูปคล้ายใบเสมา กว้างยาวโดยรวมประมาณ
๐.๗๑ x ๑.๐๐ กิโลเมตร ท�าให้สามารถแบ่งก�าแพง
เมือง-คูเมือง ออกเป็น ๓ ส่วน คือ ก�าแพงเมือง-คูเมือง
วงที่ ๑ (วงในด้านทิศเหนือ) ขุดสร้างบนที่ลอนลาด ภาพที่ ๕ แสดงรูปแบบและขอบเขตของก�าแพงเมือง-คูเมือง เมืองโบราณเมืองบน (โคกไม้เดน)
ก�าแพงเมือง-คูเมือง ขุดลึกถึงระดับกักเก็บน�้า คูมีคัน แปลความจากรูปถ่ายทางอากาศและก�าหนดแนวเขตลงบนภาพจากดาวเทียมในปัจจุบัน จากภาพจะเห็นว่า
ดินก�าแพงประกบทั้งสองด้าน ล้อมรอบเป็นรูปวงกลม แนวท่อก๊าซควรด�าเนินการวางเลียบถนนด้านทิศตะวันออกของเมืองเพื่อลดผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้น
รัศมีประมาณ ๔๕๐ เมตร ก�าแพงเมือง-คูเมือง วงที่ ๒ ต่อเมืองโบราณให้น้อยที่สุด
(วงในด้านทิศใต้) ขุดสร้างบนที่ลอนลาด มีขนาดความ
กว้างยาวประมาณ ๔๓๐ x ๕๘๐ เมตร ล้อมรอบบริเวณ
เป็นรูปเกือบกลม แนวก�าแพงเมือง-คูเมืองครึ่งวงด้าน
เหนือ ไม่ปรากฏหลักฐานคันดินก�าแพง ส่วนครึ่งวงใต้
เป็นแนวเดียวกันกับก�าแพงเมือง-คูเมืองวงนอก วงที่ ผลการศึกษาข้างต้นท�าให้ทราบถึงลักษณะและ เอเชีย แต่หลักฐานเกี่ยวกับคูเมืองก�าแพงเมืองด้าน
๓ (วงนอก) พัฒนาขุดล้อมรอบก�าแพงเมือง-คูเมือง ขอบเขตของแนวก�าแพงเมือง-คูเมือง ซึ่งจะเป็น อื่น ๆ ยังคงอยู่ครบสมบูรณ์ ดังนั้นเพื่อท�าให้เกิดผลก
วงที่ ๑ และ ๒ เป็นรูปแบบเหลี่ยมมน คูเมืองขุดลึก ข้อมูลส�าคัญส�าหรับการการประเมินสถานภาพทาง ระทบน้อยที่สุดต่อเมืองโบราณ แนวของท่อก๊าซต้อง
ถึงระดับกักเก็บน�้า และมีคันดินก�าแพงประกบทั้งสอง โบราณคดีและก�าหนดแนวของการวางท่อก๊าซโดยพบ ด�าเนินการดังนี้ ๑. บริเวณด้านทิศตะวันตกของถนน
ด้าน นอกจากนั้นยังมีคูคันดินขุดสร้างภายในเมือง ว่าแนวเขตของก�าแพงเมืองคูเมืองถูกถนนสายเอเชีย สายเอเชีย (กรุงเทพไปนครสวรรค์) ไม่สามารถด�าเนิน
บริเวณที่ราบน�้าท่วมถึงทางด้านทิศตะวันตก โดยขุด ทับพาดผ่าน ๓ บริเวณ สภาพปัจจุบันถูกท�าลายจน การวางแนวท่อก๊าซได้ เพราะจะส่งผลกระทบโดยตรง
เชื่อมต่อกับก�าแพงเมือง-คูเมืองส่วนที่ ๓ เพื่อเป็นช่อง แทบไม่เหลือสภาพให้เห็นเป็นก�าแพงเมืองคูเมือง ต่อก�าแพงเมืองคูเมือง ๒. พื้นที่ทางด้านทิศตะวันออก
ทางติดต่อระหว่างพื้นที่ภายใน และภายนอกเมือง จัด แล้วทั้งนี้ถึงแม้พื้นที่ของแนวก�าแพงเมืองคูเมืองดัง ของถนนสายเอเชีย (นครสวรรค์ไปกรุงเทพ) สามารถ
เป็นก�าแพงเมือง-คูเมืองเช่นกัน กล่าวจะถูกท�าลายไปแล้วจากการก่อสร้างถนนสาย ด�าเนินการวางแนวท่อก๊าซได้
193 ๑๙๓
