Page 208 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9

งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร (พ.ศ. ๒๔๘๙ - ๒๕๕๙) การศึกษาโครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดีไทยมีความ
ก้าวหน้าอย่างมากทั้งโดยผลงานของนักวิชาการไทยและต่างประเทศนับจากจุดเริ่มต้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๓ และที่ส�าคัญคือภายหลังที่พระองค์ และสมเด็จพระนางเจ้า

สิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙ เสด็จพระราชด�าเนินไปทอดพระเนตรหลุมขุดค้นทางโบราณคดีภายในวัดโพธิ์ศรีในและภายในบ้านนายพงศ์พจน์ มนตรี
พิทักษ์ ณ แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง อ�าเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี เมื่อวันจันทร์ที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ พระองค์ได้พระราชทานพระราชปุจฉาและแนว
พระราชด�าริต่อนายพจน์ เกื้อกูล ภัณฑารักษ์ หน่วยศิลปากรที่ ๖ พิมาย กรมศิลปากร และศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ สุด แสงวิเชียร ผู้ทูลเกล้าฯ ถวาย

รายงาน แสดงถึงพระอัจฉริยภาพและความสนพระราชหฤทัยต่องานโบราณคดี วิทยาศาสตร์โบราณคดี และการศึกษาโครงกระดูกในงานโบราณคดี ความว่า
(กรมศิลปากร, ๒๕๓๘: ๘ - ๑๐)

“...คนก่อนประวัติศาสตร์ที่ค้นพบในแหล่งขุดค้นนี้
มีความสัมพันธ์กับชุมชนที่เข้ามาอยู่อาศัยเมื่อ ๒๐๐ ปีอย่างไร...”

“...สาเหตุที่ชุมชนต้องร้างไประยะใดระยะหนึ่งนั้นเป็นสิ่งส�าคัญที่น่าคิด
นี่ก็ต้องเป็นเรื่องราวของหมอ ที่จะต้องช่วยกันค้นคว้าว่า

ชุมชนที่ร้างไปนั้น ล้มตายด้วยโรคระบาดชนิดใดหรือเปล่า
ซึ่งก็ต้องร่วมมือกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายด�าเนินงานขุดค้น...”

บทน�า

การขุดค้นแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ หรือซากมนุษย์เป็นโบราณวัตถุประเภทหนึ่ง (เสงี่ยม หุตะสังกาศ) อาจารย์ด้านกายวิภาคศาสตร์
ถึงยุคประวัติศาสตร์ตอนต้นของไทย เฉพาะอย่าง ตามความในมาตรา ๔ “โบราณวัตถุ หมายความ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัย
ยิ่งในแหล่งโบราณคดีประเภทสุสานหรือที่ฝังศพ ว่า สังหาริมทรัพย์ที่เป็นของโบราณ ไม่ว่าจะเป็นสิ่ง มหิดล ได้รับทุนจากมูลนิธิรอคคิเฟลเลอร์ไปศึกษา

หรือแม้แต่กรณีของแหล่งที่อยู่อาศัย หลักฐานทาง ประดิษฐ์หรือสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ หรือที่เป็น ด้านกายวิภาคศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยมิชิแกน ประเทศ
โบราณคดีประเภทหนึ่งที่นักโบราณคดีขุดพบอยู่เสมอ ส่วนหนึ่งส่วนใดของโบราณสถาน ซากมนุษย์หรือซาก สหรัฐอเมริกา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๑ โดยในระหว่าง
คือหลุมฝังศพ (burials) โดยทั่วไปมักประกอบด้วย สัตว์ ซึ่งโดยอายุหรือโดยลักษณะแห่งการประดิษฐ์ พ.ศ. ๒๔๖๖ - ๒๔๗๔ ได้มีพัฒนาการด้านการศึกษา
(๑) หลักฐานที่เกี่ยวเนื่องกับพิธีกรรมทั้งการฝังศพ หรือโดยหลักฐานเกี่ยวกับประวัติของสังหาริมทรัพย์ แพทย์ด้วยความร่วมมือระหว่างประเทศไทยและ

แบบครั้งแรกและการฝังศพครั้งที่สอง เช่น เสื่อหรือ นั้น เป็นประโยชน์ในทางศิลปะ ประวัติศาสตร์ หรือ มูลนิธิรอคคิเฟลเลอร์ ทางมูลนิธิได้ส่งศาสตราจารย์
สาดที่ใช้ห่อมัดตัวศพคล้ายกับผ้าขาวในการตราสัง โบราณคดี” (กรมศิลปากร, ๒๕๕๒: ๑๐) กายวิภาคศาสตร์ชาวต่างประเทศเข้ามาปรับปรุง
ศพในพิธีกรรมปัจจุบัน และภาชนะดินเผาบรรจุศพ ความส�าคัญของหลักฐานโครงกระดูกหรือซาก หลักสูตรและระบบการเรียนการสอนใหม่และส่ง
(๒) วัตถุอุทิศประเภทสิ่งของเครื่องใช้ อาทิ ภาชนะ มนุษย์เหล่านี้ในงานโบราณคดีถือเป็นหลักฐานทาง นักศึกษาแพทย์ไทย คือ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นาย

ดินเผา เครื่องมือหิน และเครื่องมือโลหะ รวมทั้ง ตรงที่แสดงถึงเรื่องราวมุมมองของคนในอดีตผู้เป็นผู้ แพทย์ สุด แสงวิเชียร ไปศึกษาต่อที่สหรัฐอเมริกา ซึ่ง
อาหาร (เมล็ดพืชและกระดูกสัตว์) ที่เครือญาติของ สร้างวัฒนธรรมในแง่มุมต่าง ๆ ทั้งข้อมูลทางกายภาพ ต่อมากลับมาเป็นอาจารย์ประจ�าที่คณะแพทยศาสตร์
ผู้ตายฝังอุทิศรวมให้กับศพตามธรรมเนียมความเชื่อ เช่น เพศและอายุประเมินเมื่อตาย ลักษณะทาง ศิริราชพยาบาล และเป็นบุคคลส�าคัญผู้มีผลงานโดด
เกี่ยวกับชีวิตหลังความตายของสังคมหรือชุมชน (๓) ชาติพันธุ์ ความสูง พยาธิสภาพโบราณหรือร่องรอย เด่นทางด้านวิทยาเอ็มบริโอ จุลกายวิภาคศาสตร์

โบราณวัตถุประเภทเครื่องนุ่งห่มหรือเครื่องประดับที่ ความเจ็บป่วย, สภาพแวดล้อม, รูปแบบการยังชีพ มหกายวิภาคศาสตร์ และมานุษยวิทยากายภาพ รวม
ผู้ตายสวมใส่ในขณะมีชีวิตที่แสดงถึงอัตลักษณ์ทาง พฤติกรรมการบริโภค และพฤติกรรมในชีวิตประจ�า ทั้งยังเป็นครูคนแรกในการเรียนวิชากายวิภาคศาสตร์
สังคมของผู้ตายหรือความเชื่อเกี่ยวกับสถานภาพทาง วัน รวมถึงข้อมูลในมิติทางสังคมและวัฒนธรรมด้าน ของมนุษย์โดยเฉพาะโครงกระดูกและมานุษยวิทยา
สังคมภายในชุมชน และ (๔) ซากหรือโครงกระดูก ระบบความเชื่อและพิธีกรรม ระบบเครือญาติ เพศ กายภาพแก่นักศึกษาโบราณคดีจากคณะโบราณคดี

มนุษย์ (human remains) ที่แสดงถึงเรื่องราวของ สภาพ และชนชั้นทางสังคม เป็นต้น เพื่อก่อให้เกิด มหาวิทยาลัยศิลปากร ภายหลังการเข้าร่วมการ
ผู้ตายตามแต่ละประเด็นที่เกี่ยวข้อง เช่น อัตลักษณ์ ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับคนในอดีต จุดก�าเนิดและ ส�ารวจขุดค้นเรื่องราวก่อนประวัติศาสตร์ไทย-
บุคคล สาเหตุการตาย สุขภาพและโรคภัยไข้เจ็บ ความต่อเนื่องของการอยู่อาศัยของประชากรแต่ละ เดนมาร์ก เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๓ - ๒๕๐๗ ตามค�า
อาหาร สภาพแวดล้อม พันธุกรรม ฯลฯ พื้นที่ น�าไปสู่ที่มาของความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ชวนของศาสตราจารย์ ชิน อยู่ดี บิดาแห่งวิชาก่อน

ตามความในพระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ และวัฒนธรรมของคนในปัจจุบัน ประวัติศาสตร์ไทย อาจารย์ประจ�าคณะโบราณคดี
ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๐๔ ในประเทศไทย การศึกษาและวิเคราะห์ มหาวิทยาลัยศิลปากร หัวหน้าโครงการร่วมฝ่ายไทย
แก้ไขเพิ่มเติมในพระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ โครงกระดูกมนุษย์มีจุดเริ่มต้นจากงานด้าน (สรรใจ แสงวิเชียร, ๒๕๕๐: ๑๑ - ๑๔) นับจากนั้น
ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ (ฉบับ กายวิภาคศาสตร์และมานุษยวิทยากายภาพ ตั้งแต่ การศึกษาโครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดีไทยจึง

ที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๓๕ หลักฐานโครงกระดูกมนุษย์ พ.ศ. ๒๔๖๖ โดยมีนายแพทย์ ขุนกายวิภาคพิศาล ได้เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

208 ๒๐๘