Page 213 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9

โครงกระดูกที่แหล่งโบราณคดีโคกพนมดี จังหวัด โครงกระดูกมนุษย์จากแหล่งโบราณคดีในเบื้องต้น บิคสตรา (Jane Buikstra) นักมานุษยวิทยาอเมริกัน
ชลบุรี (๒๕๓๔ข) แต่ก็ท�าให้เกิดความเข้าใจถึงเรื่องราวอดีตชนในแง่มุม ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๐
ด้านการสอนกายวิภาคศาสตร์ของนักศึกษา ที่หลากหลาย ก่อให้เกิดความก้าวหน้าอย่างมากต่อ การศึกษาทางชีวโบราณคดีเหล่านี้มีแนวโน้มเป็น
โบราณคดี ได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากทาง สถานภาพการศึกษาโครงกระดูกในงานโบราณคดีไทย สากลคือเน้นศึกษาเรื่องสุขภาพกลุ่มประชากรที่แสดง

ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราช เกิดการขยายตัวในวงกว้างรวมถึงการยอมรับและความ ความสัมพันธ์โดยตรงกับมิติทางชีววัฒนธรรม ด้วยการ
พยาบาล มีรองศาสตราจารย์ อารยา เสงี่ยมพงษ์ มา สนใจมากขึ้นจากนักวิชาการในศาสตร์สาขาอื่น ๆ ท�าให้ ตั้งค�าถามหรือสมมติฐานและการประยุกต์ใช้ดรรชนี
รับช่วงสอนต่อจากผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายแพทย์ งานมีลักษณะเป็นสหวิทยาการ ใช้วิธีการศึกษาวิทยา หรือตัวชี้วัดในงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ประชากรศาสตร์
หม่อมราชวงศ์วีรพันธุ์ ทวีวงศ์ มีนักศึกษาโบราณคดี ศาสตร์โดยสมบูรณ์ทั้งกระบวนการตั้งแต่การก�าหนด โบราณ มานุษยวิทยาทันตกรรม พยาธิสภาพโบราณ

ที่ท�าสารนิพนธ์และวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาตรีและ ปัญหา การตั้งสมมติฐาน เทคนิควิธีการในการตรวจ ฯลฯ เพื่อศึกษาประเด็นต่าง ๆ ได้แก่ การเปลี่ยนแปลง
ปริญญาโทเกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์โครงกระดูก สอบสมมติฐาน การวิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผลด้วย ภาวะสุขภาพของประชากรจากการเปลี่ยนรูปแบบ
มนุษย์จากแหล่งโบราณคดีหลายเล่ม ได้แก่ พยาธิสภาพ การหาเหตุผลแบบนิรนัย การยังชีพจากสังคมล่าสัตว์เป็นสังคมผลิตอาหารหรือ
ของโครงกระดูกสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย สังคมเกษตรกรรม หรือความแตกต่างระหว่างภาวะ

โดยสุกิจ เที่ยงมนีกุล (๒๕๑๘), การศึกษาโครงกระดูก ๓. ระยะปัจจุบัน (หลัง พ.ศ. ๒๕๔๐) สุขภาพระหว่างเพศชายและเพศหญิงภายในสังคม
ที่ได้จากการขุดค้นแหล่งโบราณคดีทัพหลวงและ ช่วงหลัง พ.ศ. ๒๕๔๐ เป็นต้นมา การศึกษา เดียวกัน หรือระหว่างกลุ่มประชากรที่ตั้งอยู่ในสภาพ
คุ้งขี้เหล็ก จังหวัดนครปฐม, แหล่งโบราณคดีเมืองอู่ทอง วิเคราะห์โครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดีไทยเต็ม แวดล้อมที่เหมือนหรือต่างกัน
จังหวัดสุพรรณบุรี, แหล่งโบราณคดีซับจ�าปา จังหวัด ไปด้วยความหลากหลาย มีมิติกว้างและลึกเฉพาะ ส�าหรับประเทศไทย พัฒนาการศึกษาช่วงดังกล่าว

ลพบุรี และแหล่งโบราณคดีโคกพนมดี จังหวัดชลบุรี ตามแต่ละประเด็นค�าถามซึ่งเป็นผลจากการท�างาน นี้พบว่าผลการศึกษาด้านชีวโบราณคดีส่วนใหญ่เป็น
โดยวัฒนา สุภวัน (๒๕๒๙) และการวิเคราะห์โครง ของนักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยากายภาพไทย ผลการศึกษาของนักวิจัยชาวต่างประเทศโดยเฉพาะ
กระดูกมนุษย์จากแหล่งโบราณคดีบ้านใหม่ชัยมงคล และต่างประเทศ รวมถึงงานบูรณาการร่วมกับศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยโอทาโก และมหาวิทยาลัยเจมส์คุก
อ�าเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์ โดยสุวิมล (นัทธมน) อื่น ๆ โดยมีความน่าสนใจอยู่ ๒ ประการที่เกิดขึ้นเป็น (James Cook University) ประเทศออสเตรเลีย เน้น

ภู่รีพัฒน์พงศ์ (๒๕๓๘) เป็นต้น รูปธรรมในบริบทวงวิชาการของสากลและไทย คือ (๑) ศึกษากลุ่มตัวอย่างประชากรยุคก่อนประวัติศาสตร์ใน
ภาพรวมของพัฒนาการศึกษาระยะที่สองพบว่า การแตกแขนงของวิชาชีวโบราณคดีหรือโบราณคดี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยที่ได้จากการขุดค้น
มีการผลิตงานวิชาการจ�านวนมาก เป็นผลการศึกษา เชิงชีววิทยา (bioarchaeology) สาขาวิชาย่อยของ แหล่งโบราณคดีบ้านหลุมข้าว, เนินอุโลก, โนนเมืองเก่า
ด้วยวิธีการประเมินและสังเกตด้วยตาเปล่า การ โบราณคดีและมานุษยวิทยากายภาพ เดิมหมายถึงการ และบ้านโนนวัด อ�าเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา ใน

วัดกระดูกตามระบบเมตริก และการใช้เทคนิคทาง ศึกษากระดูกสัตว์ในงานโบราณคดีหรือสัตววิทยาทาง โครงการก�าเนิดอารยธรรมเมืองพระนคร (The Origins
รังสีวิทยา (x-ray image) ศึกษากลุ่มตัวอย่างโครง โบราณคดี (zooarchaeology) ซึ่งได้รับการนิยามใหม่ of the Civilization of Angkor) ของศาสตราจารย์
กระดูกจากแหล่งโบราณคดีเพื่อประเมินข้อมูลอัต ในกลุ่มประเทศในอเมริกาเหนือหมายถึงวิชาการศึกษา ดร.ชาร์ล ไฮแฮม (Charles Higham) มหาวิทยาลัย
ลักษณ์บุคคลทั้งการประเมินเพศ อายุเมื่อตาย ส่วน ซากหรือกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดี หรือที่เรียกว่า โอทาโก โดยมีค�าถามของการศึกษาแตกต่างกันไป

สูง ลักษณะเฉพาะทางเชื้อชาติหรือพันธุกรรม พยาธิ วิชาวิทยาการกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดี (human ตัวอย่างคือ การศึกษาภาวะสุขภาพของกลุ่มประชากร
สภาพโบราณ หรือร่องรอยความผิดปกติที่ปรากฏขึ้น osteoarchaeology) และ (๒) การประยุกต์ใช้ความรู้ ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในไทยโดยเปรียบข้อมูลแต่ละ
บนโครงกระดูกที่แสดงถึงโรคภัยไข้เจ็บ และพฤติกรรม ทางชีวเคมี (biochemistry) การศึกษาเรื่องราวของสิ่ง แหล่งเป็นตัวแทนของล�าดับสมัยและลักษณะสภาพ
การประกอบกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจ�าวันของผู้ มีชีวิตในทางเคมีเข้ามาใช้ศึกษาโครงกระดูกมนุษย์เพื่อ แวดล้อม คือ กลุ่มเขตใกล้ชายฝั่งทะเลทิศตะวันออก

ตายในขณะที่มีชีวิตอยู่ การศึกษาประเด็นด้านสุขภาพ ตอบค�าถามที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ อาหาร ภูมิอากาศและ ในสมัยเกษตรกรรมแรกเริ่มที่แหล่งโบราณคดีโคก
และข้อมูลประชากรศาสตร์โบราณ เช่น การศึกษา สภาพแวดล้อม พันธุกรรมโบราณ และองค์ประกอบ พนมดี จังหวัดชลบุรี และสมัยส�าริดที่แหล่งโบราณคดี
สุขภาพของประชากรยุคก่อนประวัติศาสตร์จากแหล่ง ทางเคมีของกระดูกมนุษย์ หนองโน จังหวัดชลบุรี กับเขตที่ราบสูงภาคตะวันออก
โบราณบ้านนาดี อ�าเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ชีวโบราณคดีหรือโบราณคดีเชิงชีววิทยาโดย เฉียงเหนือ ในสมัยส�าริดที่แหล่งโบราณคดีบ้านหลุม

พ.ศ. ๒๕๒๗ ของผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วรชัย วิริยารมภ์ ความหมายทั่วไปคือกระบวนการศึกษาหลักฐานทาง ข้าว จังหวัดนครราชสีมา และสมัยส�าริดตอนปลายถึง
คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โบราณคดีประเภทซากมนุษย์ซึ่งส่วนใหญ่เหลือเฉพาะ สมัยเหล็กตอนต้นที่แหล่งโบราณคดีบ้านนาดี จังหวัด
(Wiriyaromp, 1984) และการเปรียบเทียบข้อมูล ส่วนโครงกระดูกและฟันด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ อุดรธานี โดยรองศาสตราจารย์ ดร.เคท โดเมตต์
ประชากรในระดับสังคมร่วมกับข้อมูลตัวอย่างกระดูก เพื่อตอบค�าถามเกี่ยวกับมนุษย์หรือประชากรในอดีต มหาวิทยาลัยเจมส์คุก พ.ศ. ๒๕๔๔ (Domett, 2001),

ที่ได้จากผลการศึกษาที่ผ่านมาและตัวอย่างกระดูก แบ่งออกได้ ๓ ประเด็น คือ (๑) คุณภาพของชีวิต การศึกษาภาวะสุขภาพและโรคภัยในกลุ่มตัวอย่าง
มนุษย์ปัจจุบัน เพื่อตอบค�าถามถึงการเปลี่ยนแปลง (quality of life) ที่เป็นผลความสัมพันธ์ระหว่างสังคม โครงกระดูกเด็กและวัยรุ่นจากแหล่งโบราณคดียุคก่อน
รูปแบบการยังชีพและสภาพแวดล้อม อย่างกรณี วัฒนธรรม และลักษณะทางกายภาพ เช่น อาหารและ ประวัติศาสตร์ตอนปลายในประเทศไทยของ ผู้ช่วย
การศึกษาพยาธิสภาพโบราณของประชากรจากการ พฤติกรรมการบริโภค โรคภัยและความเจ็บป่วย และ ศาสตราจารย์ ดร.ฌาน ฮาลโครว์ มหาวิทยาลัยโอทาโก

เปลี่ยนจากสังคมสมัยก่อนโลหะถึงสมัยโลหะในภาค พัฒนาการเจริญเติบโต (๒) วิถีชีวิตและพฤติกรรม พ.ศ. ๒๕๔๙ (Halcrow, 2006), ความแตกต่างของ
ตะวันออกเฉียงเหนือของไทยโดย ดร.มิเชล ทูเมย์ ประจ�าวัน (behavior and lifestyle) เป็นการกระท�าซ�้า ๆ ภาวะสุขภาพระหว่างเพศชายและเพศหญิงในสังคม
ดักลาส พ.ศ. ๒๕๓๙ (Douglas, 1996) และการ ในวิถีชีวิตมนุษย์ที่ส่งผลการเปลี่ยนแปลงต่อกระดูก เกษตรกรรมแบบเข้มข้นจากสมัยหินใหม่ถึงสมัยเหล็ก
ศึกษาการเปลี่ยนแปลงภาวะสุขภาพประชากรยุคก่อน และฟัน และ (๓) ประวัติศาสตร์ประชากร (popula- ในกรณีตัวอย่างประชากรจากแหล่งโบราณคดีบ้าน

ประวัติศาสตร์จากแหล่งโบราณคดีคดีโคกพนมดี tion history) ทั้งด้านความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมและ โนนวัด จังหวัดนครราชสีมาของ ดร.แองเจลา คลากร์
อ�าเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี ของรองศาสตราจารย์ ประวัติการอพยพเคลื่อนย้ายของแต่ละบุคคล (Buik- มหาวิทยาลัยโอทาโก พ.ศ. ๒๕๕๖ (Clarke, 2013) ฯลฯ
ดร.แนนซี เทย์เลส พ.ศ. ๒๕๓๕ (Tayles, 1992) stra and Beck, 2006: 361 - 372) เป็นศาสตร์ที่ได้รับ อีกลักษณะหนึ่งที่ส�าคัญของพัฒนาการระยะ
พัฒนาการระยะนี้ แม้ส่วนใหญ่เป็นผลการวิเคราะห์ การนิยามความหมายใหม่โดยศาสตราจารย์ ดร.เจน ปัจจุบันคือการประยุกต์ความรู้ด้านชีวเคมี ศาสตร์

๒๑๓