Page 211 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9

งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙

๒. ระยะที่สอง (พ.ศ. ๒๕๑๕ - ๒๕๔๐)
การศึกษาโครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดีไทยมีพัฒนาการจากกายวิภาคศาสตร์และมานุษยวิทยากายภาพที่เป็นวิทยาศาสตร์ เป็นการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์ใน
งานโบราณคดี ตามพระบรมราโชวาทที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ประทานให้ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรและอนุปริญญาของ
มหาวิทยาลัยศิลปากร ณ ห้องประชุมศิลปากร เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๑๒ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๐ ความว่า

“...การศึกษาด้านศิลปะวัฒนธรรม เป็นการศึกษาที่ส�าคัญ และควรจะด�าเนินควบคู่กันไปกับ

การศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ เพราะความเจริญของบุคคลตลอดจนถึงความเจริญของประเทศ
และของโลกโดยส่วนรวมด้วยนั้น มีทั้งทางวัตถุและจิตใจ ความเจริญทั้งสองทางนี้จะต้องมี

ประกอบกันเกื้อกูลและส่งเสริมกันพร้อมมูล จึงจะเกิดความเจริญที่แท้จริงได้
ประเทศทั้งหลายจึงต่างพยายามส่งเสริมการศึกษาด้านศิลปะวัฒนธรรมนี้

พร้อมกันไปกับการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์...”

พระบรมราชโชวาท ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตร และอนุปริญญาบัตร แก่นักศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร
ณ ท้องพระโรงวังท่าพระ มหาวิทยาลัยศิลปากร วันพฤหัสบดีที่ ๑๒ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๑๐

นอกจากพระบรมราโชวาทที่พระองค์ประทานให้กับบัณฑิตมหาวิทยาลัย วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO)
ศิลปากรแล้วนั้น พ.ศ. ๒๕๑๕ พระองค์ได้ทรงประกอบพระราชกรณียกิจที่ส่งผล ด้วยการประยุกต์วิทยาศาสตร์มาใช้ในงานโบราณคดีและการท�างานโบราณคดี

ส�าคัญต่อการศึกษาโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์และการศึกษาโครงกระดูก สหวิชาการ งานโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ของไทยในพัฒนาการช่วงเวลานี้
มนุษย์ในงานโบราณคดีไทย คือ (๑) วันจันทร์ที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ จึงก้าวหน้าอย่างมากทั้งจากผลงานของนักวิชาการไทยและต่างประเทศ เช่นเดียว
พระองค์และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙ ได้เสด็จ กับการศึกษาโครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดีไทย ในส่วนทางพิพิธภัณฑ์และ
พระราชด�าเนินไปทอดพระเนตรหลุมขุดค้นทางโบราณคดีภายในวัดโพธิ์ศรีใน ห้องปฏิบัติเรื่องราวก่อนประวัติศาสตร์ สุด แสงวิเชียร ทางด้านศาสตราจารย์

และภายในที่ดินนายพงศ์พจน์ มนตรีพิทักษ์ แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง อ�าเภอ เกียรติคุณ นายแพทย์ สุด แสงวิเชียร ได้รับ ดร.วัฒนา สุภวัน นักมานุษยวิทยา
หนองหาน จังหวัดอุดรธานี ได้พระราชทานพระราชปุจฉาและพระราชด�าริต่อนาย กายภาพ และนายสมศักดิ์ ประมาณกิจ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องคนก่อนประวัติศาสตร์
พจน์ เกื้อกูล และศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ สุด แสงวิเชียร ผู้ทูลเกล้าฯ และเครื่องมือหิน เข้ามาเป็นผู้ช่วยและเป็นผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ ซึ่งต่อมาทั้งสอง
ถวายรายงาน และ (๒) วันอาทิตย์ที่ ๒๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๑๕ พระองค์เสด็จ ท่านเป็นผู้ค้นพบหลักฐานชิ้นส่วนกะโหลกศีรษะของมนุษย์โบราณสายพันธุ์ โฮโม

พระราชด�าเนินไปทรงเป็นประธานในงานวันมหิดล พระราชทานปริญญาบัตร อีเรคตัส (Homo erectus) ที่แหล่งโบราณคดีหาดปู่ด้าย อ�าเภอเกาะคา จังหวัด
ประกาศนียบัตร และอนุปริญญาบัตร แก่ผู้ส�าเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยมหิดล ล�าปาง ก�าหนดอายุประมาณ ๑,๐๐๐,๐๐๐ – ๔๐๐,๐๐๐ ปีมาแล้ว เมื่อ พ.ศ.
และเสด็จพระราชด�าเนินไปทรงเปิดพิพิธภัณฑ์และห้องปฏิบัติการเรื่องราวก่อน ๒๕๔๒ (สมศักดิ์ ประมาณกิจ และ วัฒนา สุภวัน, ๒๕๕๐) นับเป็นหลักฐานบรรพ
ประวัติศาสตร์ สุด แสงวิเชียร ณ ตึกภาควิชากายวิภาคศาสตร์ ทรงทอดพระเนตร ชีวินชิ้นส�าคัญของการศึกษาด้านวิวัฒนาการมนุษย์ในประเทศไทยและทวีปเอเชีย

ตามพระราชอัธยาศัย โดยมีศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ สุด แสงวิเชียร ส่วนการศึกษาโครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดี ในช่วงแรกของระยะ
ทูลเกล้าฯ ถวายรายงาน นี้ งานชิ้นส�าคัญส่วนใหญ่ศึกษาโดยนักมานุษยวิทยากายภาพชาวต่างประเทศ
ทั้งนี้มีผลส�าคัญเกิดขึ้นโดยตรง ๒ ประการ คือ (๑) การออกประกาศของ เช่น ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ไมเคิล พิทรูซิวสกี (Michael Pietrusewsky)
คณะปฏิวัติ ฉบับที่ ๑๘๙ ลงนามโดยจอมพลถนอม กิตติขจร หัวหน้าคณะปฏิวัติ มหาวิทยาลัยฮาวาย (University of Hawaii at Manoa) ประเทศสหรัฐอเมริกา

ประกาศ ณ วันอาทิตย์ที่ ๒๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ เพื่อห้ามมิให้ประชาชนใน ศึกษาหลักฐานโครงกระดูกมนุษย์ที่พบจากแหล่งโบราณคดีโนนนกทา อ�าเภอ
พื้นที่ขุดค้นหาและจ�าหน่ายจ่ายโอนโบราณวัตถุหรือศิลปโบราณวัตถุบ้านเชียงใน หนองนาค�า จังหวัดขอนแก่น พ.ศ. ๒๕๑๗ (Pietrusewsky, 1974), การขุดค้นที่
เขตท้องที่จังหวัดอุดรธานีและสกลนคร จ�านวนรวม ๙ ต�าบล และประกาศเพิ่ม แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี พ.ศ. ๒๕๑๗ - ๒๕๑๘ (Pietrusewsky,
เติมใน พ.ศ. ๒๕๑๕ - ๒๕๑๖ ครอบคลุมพื้นที่ ๓๒ ต�าบลในเขตจังหวัดอุดรธานี 1984; Pietrusewsky and Douglas, 2002) และแหล่งโบราณคดีโนนป่ากล้วยหรือ

ขอนแก่น สกลนคร และนครพนม ส่งผลให้มีการคุ้มครองแหล่งโบราณคดีในกลุ่ม โนนดอนกลาง อ�าเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวล�าภู พ.ศ. ๒๕๑๗ (Pietrusewsky,
วัฒนธรรมร่วมแบบบ้านเชียง และ (๒) การด�าเนินโครงการร่วมส�ารวจขุดค้นเรื่อง 1988)
ก่อนประวัติศาสตร์ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือระหว่างกรมศิลปากร ประเทศไทย หลังจากนั้นได้มีการจัดตั้งโครงการขุดค้นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อน
และพิพิธภัณฑ์มหาวิทยาลัยเพนซิลวาเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๗ ประวัติศาสตร์ในประเทศไทย โครงการความร่วมมือระหว่างกรมศิลปากรและ

- ๒๕๑๘ โดยมีศาสตราจารย์พิเศษ พิสิฐ เจริญวงศ์ และ ดร.เชสเตอร์ เอฟ กอร์มัน มหาวิทยาลัยโอทาโก (University of Otago) ประเทศนิวซีแลนด์ (ประพิศ ชูศิริ,
(Chester F. Gorman) เป็นผู้อ�านวยโครงการร่วม เป็นการปฏิรูปงานโบราณคดี ๒๕๓๕) มีการส่งเสริมให้นักโบราณคดีไทยไปศึกษาวิชามานุษยวิทยากายภาพที่
ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของไทยให้มีความเป็นสากล ภายใต้การท�างานโบราณคดี ประเทศนิวซีแลนด์ จ�านวน ๒ ท่าน คือ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วรชัย วิริยารมภ์
สหวิทยาการ มีนักวิชาการหรือผู้เชี่ยวชาญเฉพาะสาขาจากนานาประเทศเข้าร่วม และประพิศ (ชูศิริ) พงศ์มาศ (รัศมี ชูทรงเดช และ นัทธมน ภู่รีพัฒน์พงศ์, ๒๕๕๐:

ด�าเนินการ ใช้กระบวนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์เพื่อตอบค�าถามเชิงลึกในประเด็น ๒๑๔) ซึ่งภายหลังส�าเร็จการศึกษา ประพิศ (ชูศิริ) พงศ์มาศ ได้ท�างานในกรม
ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ท�าให้บ้านเชียงและเรื่องราวก่อนประวัติศาสตร์ของไทยเป็นที่ ศิลปากร เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการวิเคราะห์โครงกระดูกมนุษย์ในงานโบราณคดี
รู้จักในวงวิชาการสากล น�ามาซึ่งความสนใจของนักวิชาการต่างประเทศให้เข้ามา ไทย และเป็นบุคลากรส�าคัญในการผลิตผลงานทางวิชาการที่ส�าคัญในช่วงเวลานี้
ท�างานวิจัยอย่างต่อเนื่องถึงปัจจุบัน ที่ส�าคัญคือแหล่งโบราณคดีบ้านเชียงได้รับ เช่น คู่มือการศึกษาโครงกระดูกมนุษย์เบื้องต้น (๒๕๓๔ก) และผลการวิเคราะห์

การประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๕ โดยองค์การการศึกษา

211 ๒๑๑