Page 286 - ตำราโบราณคดีอินเดีย

โบราณคดีอินเดีย | 278

เ า ระเจ้าอโ ก
เสาพระเจ้าอโศกมีทั้งสิ้นประมาณ 30 ต้น แต่ที่เหลืออยู่ที่น่าสนใจคือเสาที่มีหัวเสารูป

สิงโต ซึ่งยังคงตั้งอยู่ ณ ที่เดิมคือ โกลหัว บะขระ (Kolhua Bakhra) และที่เลารยะ นันทันครหะ
(Laurya Nandangarh) หินส่วนใหญ่มาจากเหมืองใกล้เมืองฉุนนาร์ (Chunar) ในรัฐพิหาร (ภาพที่

7.14)

หัวเสาที่ประกอบกับเสาพระเจ้าอโศก อาจมีมาแล้วตั้งแต่ก่อนสมัยพระเจ้าอโศก เป็น
ประติมากรรมที่มีความสําคัญรุ่นแรก ๆ ต่อจากอารยธรรมสินธุ การสร้างเสาแบบนี้ไม่ใช่ลักษณะของ

ศิลปกรรมอินเดีย แม้ว่าจะมีลักษณะเด่นของพื้นเมืองหลายประการ หัวเสารูปสิงห์ที่สารนาถ หรือรูป
วัวที่รามปูรวา มีลักษณะเหมือนจริงแสดงถึงลักษณะของศิลปะอิหร่านและศิลปะเฮเลนีสติค (Greco-

Persian) และอียิปต์ (Egypt) ส่วนฐานของหัวเสาซึ่งสลักรูปสัตว์อย่างมีชีวิตชีวา รูปวงล้อ (ซึ่งอาจ

หมายถึงพระพุทธองค์หรือความเป็นจักรพรรดิของพระเจ้าอโศก) รวมถึงลวดลายใบไม้และพรรณ
พฤกษาแสดงให้เห็นถึงลักษณะพื้นเมืองมากกว่าส่วนหัวเสา

ลักษณะรูปแบบ เสาเหล่านี้เป็นเสาเดี่ยว สูงประมาณ 12-14 เมตร มักประกอบด้วยศิลา

2 ชิ้น คือส่วนหัวเสาและส่วนของต้นเสา ชิ้นส่วนทั้งสองเชื่อมต่อกันด้วยลวดทองแดง ส่วนของตัวเสา
เรียบไม่มีการตกแต่ง (แต่ขัดมัน ซึ่งการขัดมันนี้เป็นความคิดแบบอินเดีย) และไม่มีฐานเสา (คล้ายลํา

ต้นปาล์ม) มีหน้าตัดเป็นรูปวงกลม ส่วนล่างของเสามักมีจารึก ซึ่งรับมาจากวัฒนธรรมเมโสโปเตเมีย
19
โบราณ
ส่วนหัวเสาที่มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 60 เซนติเมตร เป็นรูปกระดิ่งหรือระ ัง ด้านบนมัก

ประกอบด้วยประติมากรรม ที่เป็นสัญลักษณ์ทางพุทธศาสนาเช่น ธรรมจักร หรือรูปสัตว์ เช่น วัว สิงโต ช้าง
นอกจากสัญลักษณ์เหล่านี้แล้ว ยังมีการประดับลวดลายตามคติความเชื่อเดิม คือการนับถือต้นไม้ เช่นการ

ประดับลวดลายใบปาล์มที่หัวเสา ดังปราก บนเสาที่วิทิศา เมืองเบสนาคาร์ (Besnagar) (ภาพที่ 7.15)
ประติมากรรมที่ปราก อยู่ตอนบนของเสาที่ส่วนใหญ่เป็นรูปสัตว์ นอกจากมีความหมาย

ตามเรื่องราวในศาสนาแล้ว ยังมีความหมายถึงทิศทั้ง 4 แห่งจักรวาล ช้างเป็นผู้รักษาทิศตะวันออก

ม้า-ทิศใต้ วัว (เช่นที่ Rampurva ภาพที่ 7.37) ประจําทิศตะวันตก และสิงโต เช่นที่นันทันครหะ
20
(Nandangarh) ประจําทิศเหนือ

19
Rowland : p.43.
20 Brown : p.9.