Page 197 - โบราณคดีและประวัติศาสตร์ในประเทศไทย ฉบับคู่มือครูสังคมศึกษา
P. 197
ส ำหรับกำรแบ่งส่วนกำรปกครองในรัฐทวำรวดีนั้น อำจกล่ำวได้ว่ำ
หลักฐำนที่เป็นรูปธรรมที่ให้ข้อมูลด้ำนนี้คือข้อควำมจำกจำรึกบนฐำน
พระพุทธรูปแบบทวำรวดีที่พบที่วัดมหำธำตุ เมืองลพบุรี ที่กล่ำวถึงกำรสร้ำง
พระพุทธรูปโดยเจ้ำเมืองซึ่งเป็นโอรสของกษัตริย์ ย่อมสื่อควำมหมำยได้ว่ำมี
กำรแบ่งส่วนกำรปกครองออกเป็นหลำยเขต แต่ละเขตยังคงขึ้นตรงต่อ
ส่วนกลำงโดยกษัตริย์จะส่งตัวแทนมำปกครอง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นเจ้ำชำย
รัชทำยำท โดยต ำแหน่งเหล่ำนี้มักมีชื่อต ำแหน่งที่ต่อท้ำยด้วยค ำว่ำ ปติ (pati)
ซึ่งแปลว่ำผู้เป็นใหญ่ คือหัวหน้ำหรือเจ้ำเมืองผู้มีอ ำนำจสูงสุดในกำรปกครอง
ระดับเมืองที่มีกำรแบ่งส่วนรำชกำรเป็นส่วนต่ำงๆ ที่คล้ำยคลึงกับรูปแบบกำร
ปกครองของชำวอินเดีย แต่อำจจะมีชื่อเรียกที่แตกต่ำงกันไปตำมควำม
เหมำะสม และเมืองลพบุรีคงมีฐำนะเป็นเมืองลูกหลวง ในขณะที่เมืองอู่ทอง
เป็นเมืองหลวงรุ่นแรก (พุทธศตวรรษที่ ๙ - ๑๒) และเมืองนครปฐมโบรำณ
เป็นเมืองหลวงรุ่นหลัง (พุทธศตวรรษที่ ๑๓ - ๑๖) โดยวิเครำะห์ตำมหลักฐำน
ทำงโบรำณคดี ด้ำนจำรึก ด้ำนเหรียญกษำปณ์ และด้ำนศิลปกรรมที่พบใน
เมืองทั้งสอง (ดังได้กล่ำวไว้แล้ว)
ก าเนิดและพัฒนาการทางสังคมและวัฒนธรรมในสมัยศรีวิชัย
ค ำว่ำ “ศรีวิชัย” ได้เริ่มปรำกฏขึ้นในประวัติศำสตร์และโบรำณคดีของ
ไทยเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๑ โดยศำสตรำจำรย์ยอร์ช เซเดส์ เป็นผู้
บัญญัติขึ้น เนื่องจำกท่ำนได้อ่ำนศิลำจำรึกจำกวัดเสมำเมือง อ ำเภอเมือง
จังหวัดนครศรีธรรมรำช (ต่อมำให้หมำยเลขเป็นศิลำจำรึกหลักที่ ๒๓ ใน
หนังสือ “ประชุมศิลำจำรึกภำคที่ ๒ : จำรึกทวำรวดี ศรีวิชัย ละโว้” ของ
ศำสตรำจำรย์ยอร์ช เซเดส์ ซึ่งได้ตีพิมพ์ใน พ.ศ. ๒๔๗๒ แต่มีข้อขัดแย้งว่ำ
ศิลำจำรึกหลักนี้เดิมอยู่ที่วัดเวียง อ ำเภอไชยำ จังหวัดสุรำษฎร์ธำนี) และท่ำน
ได้ตีพิมพ์บทควำมเกี่ยวกับศิลำจำรึกหลักนี้ใน พ.ศ. ๒๔๖๑ โดยให้ชื่อ
บทควำมว่ำ “Le royaume de Çrivijaya” ตีพิมพ์ในวำรสำร BEFEO (Bullettin
de L’Ecole Française d’Extrême Orient) เล่มที่ ๑๘
[๑๘๖]
