Page 239 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

231

บทที่ 8

การศึกษาเกี่ยวกับรูปเคารพประจำโรงพยาบาลในวัฒนธรรมเขมร

รูปเคารพประจำอาโรคยศาลา

จากการที่จารึกโรงพยาบาลกล3าวถึงการประดิษฐานรูปเคารพ 3 องคA ตรงตามที่กล3าวไวEใน

คัมภีรAของพระองคA รวมถึงพระวัชรปาณีและอวโลกิเตศวรอย3างชัดเจน แสดงใหEเห็นว3า เขมรรูEจักคัมภีรAนี้
เปRนอย3างดี แต3คัมภีรAดังกล3าวมีที่มาจากไหน เนื่องจากดังที่ไดEกล3าวมาแลEวว3า เขมรอาจไดEรับคัมภีรA

วัชรยานตันตระ STTS มาจากอินเดีย (นาลันทาหรือปาละ) แต3ไม3ปรากฎว3าคัมภีรAไภษัชยคุรุเปRนที่นิยม
ในอินเดียทางตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือ รวมถึงไม3ปรากฎรูปเคารพของพระไภษัชยคุรุใน

ดินแดนดังกล3าว ดังนั้นแนวคิดและประติมานวิทยาของไภษัชยคุรุในเขมรอาจไม3ไดEมาจากอินเดีย (ในช3วง

เวลาดังกล3าว) ในขณะที่คัมภีรAนั้นเปRนที่นิยมแพร3หลายอยู3ในประเทศจีน และธิเบต จะมีความเปRนไปไดE
หรือไม3ว3าแนวคิดนี้ (รวมถึงคัมภีรAที่เกี่ยวขEอง) อาจมาจากประเทศจีน / ธิเบต (ทางตรงหรือทางอEอม)

ในที่นี้เราจะลองพิจารณาถึงลักษณะทางประติมานวิทยาของรูปเคารพต3าง ๆ ที่พบในศาสน
สถานประจำโรงพยาบาล ประกอบกับคัมภีรAไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา ซึ่งอาจเปRนแนวทางหนึ่งที่จะช3วย

ในการพิจารณาถึงที่มาของคติความเชื่อดังกล3าวไดE

จากการศึกษาของรุ3งโรจนA ภิรมยAอนุกูล (2547) และทิพยAวรรณ วงศAอัสสไพบูลยA (2555) ไดE
สรุปรูปเคารพประจำโรงพยาบาล จากการศึกษาที่ผ3านมาจากหลักฐานโบราณคดีในวัฒนธรรมเขมร

ทั้งการสำรวจขุดคEนที่พบในศาสนสถานประจำโรงพยาบาล (สุคตาลัย) รวมถึงที่มีการกล3าวถึงในจารึกว3า

ในศาสนสถานประจำโรงพยาบาล ประกอบดEวยรูปเคารพดังนี้
1. พระไภษัชยคุรุและบริวาร

2. พระโพธิสัตวAอวโลกิเตศวร 4 กรประทับยืน
3. พระโพธิสัตวAประทับนั่ง 4 กร

4. พระวัชรปาณีทรงครุฑ

5. พระยมทรงกระบือ
ในศาสนสถานประจำโรงพยาบาลแต3ละแห3งไม3ไดEพบรูปเคารพเหล3านี้ครบทั้งหมด มีความ

แตกต3างกันไปในแต3ละแห3ง ซึ่งอาจเนื่องมาจากการประดิษฐานรูปเคารพในศาสนสถานแต3ละแห3ง
แตกต3างกันมาตั้งแต3ตEน (ซึ่งอาจเปRนประเด็นปgญหาที่น3าสนใจและควรศึกษาต3อไป) หรืออาจเนื่องมาจาก

การสูญหายในภายหลัง หลังจากที่ศาสนสถานนั้น ๆ ถูกทิ้งรEางไปแลEว

จากรูปเคารพที่พบในอาโรคยศาลาในวัฒนธรรมเขมร แสดงใหEเห็นอย3างชัดเจนว3า คัมภีรAไภษัชย
คุรุไวฑูรยประภาสูตร เปRนที่นิยมและรูEจักกันดีในเขมรในขณะนั้น