Page 243 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

235

ประติมากรรมพระไภษัชยคุรุ (กลาง) สูง 80 เซนติเมตร (พรEอมบริวาร 2 องคA?)

พบที่ปราสาทบันทายฉมารA ปgจจุบันอยู3ในพิพิธภัณฑAกรุงพนมเปญ
คำอธิบายในพิพิธภัณฑAเรียกว3า “วัชรปาณี” แต3รูปเคารพนี้ก็ไม3ทราบที่พบที่แน3นอน,
พระโพธิสัตวAองคAซEายน3าจะหมายถึง สุริยประภา สูง 84 เซนติเมตร ปgจจุบันอยู3ที่ Sothby’s London 1995,

องคAทางขวา พระโพธิสัตวAจันทรประภา อยู3ในพิพิธภัณฑAส3วนบุคคลรัฐในแคลิฟอเนีย
Sharrock คิดว3า ทั้งสามองคAนี้น3าจะเปRนรูปเคารพในกลุ3มเดียวกัน
(ที่มา: Sharrock, 2015: 34)

รูปเคารพทั้งสามนี้ (ปgจจุบันจัดแสดงอยู3ในพิพิธภัณฑAส3วนบุคคล (private collection) คนละ
แห3ง) แต3ไดEรับการสันนิษฐานว3าน3าจะมาจากแหล3งเดียวกัน (หรือเปRนชุดเดียวกัน) เนื่องจากฝlมือช3างมี

ความคลEายคลึงและสมดุลยAกัน

ต3อมา ไดEพบรูปเคารพที่มีลักษณะเช3นนี้อีกหลายแห3งทั้งในเขมรและไทย รุ3งโรจนA ภิรมยAอนุกูล
ไดEเขียนบทความกล3าวถึงรูปเคารพเหล3านี้ว3าในประเทศไทยพบอย3างนEอยอีก 7 องคA (รุ3งโรจนA ภิรมยA

อนุกูล, 2547) และกล3าวว3าน3าจะสัมพันธAกับพระไภษัชยคุรุ โดยเขาตีความว3า องคAที่ถือวัชระกับกระดิ่งนี้
น3าจะหมายถึงวัชรธร ส3วนองคAที่ถือหมEอน้ำหรือขวดคอยาว (ซึ่ง Woodward ตีความว3าคือ พระโพธิสัตวA

บริวาร) คือ พระไภษัชยคุรุ แนวคิดดังกล3าว Boisselier เคยกล3าวไวEใน Le Cambodge ว3า ในจารึก

โรงพยาบาลของพระเจEาชัยวรมันที่ 7 มีแต3การกล3าวถึงพระพุทธเจEาไภษัชยคุรุ ดังนั้นประติมากรรม
พระพุทธรูปทรงเครื่องที่ถือหมEอน้ำระดับอกอาจหมายถึง พระไภษัชยคุรุ (Boisselier, 1966: 301)

จากการศึกษา ขุดคEน และขุดแต3ง โรงพยาบาลหลายแห3งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย

ไดEพบหลักฐานที่น3าสนใจมากมาย ไม3ว3าจะเปRนแท3นฐานที่มีการเจาะรูสำหรับเสียบประติมากรรมรูป
เคารพ 3 องคA (บนฐานเดียวกันซึ่งตรงตามที่กล3าวไวEในจารึก) ยังไดEพบรูปเคารพ 3 องคAอย3างชัดเจน

จนสามารถตีความไดEอย3างชัดเจน เกี่ยวกับรูปเคารพทั้งสาม (triad) (ดูรายละเอียดในส3วนของประเทศ

ไทย)