Page 240 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

232

รูปเคารพไภษัชยคุรุและโพธิสัตวJบริวารในศิลปะเขมร

เปRนที่ทราบกันทั่วไปแลEวว3า จารึกโรงพยาบาลมีการกล3าวถึงพระไภษัชยคุรุและโพธิสัตวAบริวาร

2 องคA คือ พระโพธิสัตวAจันทรประภาและสุริยประภา จากจารึกเขมรที่กล3าวถึงชื่อพระไภษัชยคุรุที่ไดE
กล3าวถึงมาแลEว ทำใหEนักวิชาการหลายท3านพยายามศึกษาว3า รูปเคารพไภษัชยคุรุและพระโพธิสัตวAที่

กล3าวถึงในจารึกอันเปRนนามธรรมนั้นจะมีรูปธรรมเปRนอย3างไร

ตลอดเวลาที่ผ3านมาไดEมีการตีความรูปเคารพที่พบในศาสนสถานประจำโรงพยาบาล และ/หรือ
รูปเคารพที่พบที่อื่น ๆ แตกต3างกันไปหลากหลาย เช3น เปRนที่เชื่อกันมานานแลEวว3า ประติมากรรมรูป

เคารพของพระไภษัชยคุรุควรจะถือสิ่งของบางอย3าง (เช3น หมEอ/ผอบ/กลักยา, ผลไมEฯ) ไวEในพระหัตถAที่
ประสานกันอยู3ที่หนEาตัก ตามแบบรูปเคารพไภษัชยคุรุในประเทศเนปาลและธิเบต (ซึ่งอันที่จริงแลEวรูป

เคารพที่ถือผอบยา หรือผลไมEในพระหัตถAที่ประสานกันอยู3ที่พบในศิลปะธิเบต ก็ไม3ไดEหมายถึงพระ

ไภษัชยคุรุทั้งหมด)
นอกจากนี้พระพุทธรูปในลักษณะดังกล3าว (มีสิ่งของในมือที่วางบนพระเพลา) ที่พบในเขมรก็ไม3

อาจกล3าวไดEอย3างชัดเจนว3าหมายถึงไภษัชยคุรุไดEทั้งหมด เช3น กลุ3มรูปเคารพ 3 องคAที่ประกอบดEวย
พระพุทธรูป (นาคปรก) พระโพธิสัตวAโลเกศวร และพระนางปรัชญาปารมิตา พระพุทธรูปตรงกลางก็ถือ

สิ่งของดังกล3าว ซึ่งก็ไม3มีคัมภีรAใดที่กล3าวถึงไภษัชยคุรุที่ปรากฎร3วมกับพระโลเกศวรและนางปรัชญา

ปารมิตา ดังนั้นพระพุทธรูปที่ถือสิ่งของในพระหัตถA (มีนาคปรกหรือไม3ก็ตาม) ก็ไม3อาจสรุปไดEว3า หมายถึง
พระไภษัชยคุรุ ในขณะเดียวกันรูปเคารพที่พบในศาสนสถานประจำโรงพยาบาล (ที่ถือวัชระและกระดิ่ง

เหมือนกับรูปเคารพที่พบในอินเดีย-ธิเบต) ก็ไดEรับการตีความเปRนเทพในพุทธศาสนาองคAอื่นมาตลอด

นั่นคือไดEรับการตีความว3าคือ วัชรธร เปRนตEน
แต3เมื่อไม3นานมานี้ ในปl ค.ศ. 2011 Hiram Woodward ไดEนำเสนอบทความ “Cambodian

Images of Bhaisajyaguru” ในหนังสือ Khmer Bronzes (Woodward, 2011: 497-502) นับเปRน
แนวคิดใหม3ที่น3าสนใจเกี่ยวกับการตีความรูปเคารพของพระไภษัชยคุรุกับพระโพธิสัตวAบริวาร 2 องคA คือ

พระโพธิสัตวAสุริยประภาและจันทรประภา