Page 241 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

233

ประติมากรรมสำริด พระไภษัชยคุรุ และพระโพธิสัตวAสุริยประภาและจันทรประภา ในกลุ3มรูปเคารพ 3 องคA
(ที่มา: Woodward, 2011: 497 ; Sharrock, 2015: 33)

ประติมากรรมสำริด อายุราว ค.ศ. 1200 เปRน รูปเคารพ 3 องคA ทรงเครื่อง ประทับนั่ง

องคAกลางถือวัชระในพระหัตถAขวาวางอยู3เหนือพระหัตถAซEายที่ถือกระดิ่ง วัชระและกระดิ่งเปRนสัญลักษณA

สำคัญของวัชรยานตันตระ อีกสององคAที่ขนาบขEางถือของบางสิ่งคลEายหมEอน้ำ (หรือกลักยา) รูปเคารพ
ทั้งสามไดEรับการตีความว3า หมายถึงพระไภษัชยคุรุ พระพุทธเจEาแพทยA ขนาบขEางดEวยบริวารสององคAคือ

พระโพธิสัตวA สุริยประภาและจันทรประภา (บางครั้งมีชื่อว3า สุริยไวโรจนะและจันทรไวโรจนะ)
รูปเคารพที่อยู3ในลักษณะเดียวกันนี้ 3 องคA เคยไดEรับการตีความโดย Victor Goloubew ว3า

หมายถึง วัชรธร ในขณะที่ Smellgrove กล3าวถึงรูปเคารพอีกองคAหนึ่งซึ่งถือของสองสิ่งนี้ (วัชระและ

กระดิ่ง) คลEายกัน แต3กรซEายวางอยู3บนพระเพลาว3าหมายถึง วัชรสัตวA ซึ่งอยู3ในฐานะพระอาทิพุทธ
รูปเคารพของวัชรสัตวAพบเปRนจำนวนมากในเขมร ในช3วงคริสตศตวรรษที่ 11-13 (พุทธศตวรรษที่ 16-

17)

ไภษัชยคุรุที่ปราสาทบันทายฉมารJ

หากเรายEอนไปดูถึงหลักฐานประติมากรรมรูปเคารพที่พบจากปราสาทบันทายฉมารA (แหล3ง
โบราณคดีสำคัญของพระเจEาชัยวรมันที่ 7 ใกลEชายแดนไทย ดังที่ไดEกล3าวมาแลEว) ซึ่งเปRนหลักฐานสำคัญ

ที่ Woodward ไดEใชEเปRนหลักฐานในการตีความว3า รูปเคารพดังกล3าวน3าจะหมายถึงพระไภษัชยคุรุ

นั่นคือ ประติมากรรมจากปราสาทบันทายฉมารA ซึ่งเปRนประติมากรรมที่มีลักษณะเช3นเดียวกับรูปเคารพ
ตรงกลางในกลุ3ม 3 องคA ที่กล3าวมา ซึ่งรูปเคารพดังกล3าวไดEรับการตีความมาโดยตลอดว3า คือ “วัชรธร”