Page 248 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

240

จ.นครราชสีมา กู3โพนระฆัง อ.เกษตรวิสัย จ.รEอยเอ็ด และกู3คันธนาม อ.โพนทราย จ. รEอยเอ็ด (ดูเพิ่มเติม

ในทิพยAวรรณ วงศAอัสสไพบูลยA, 2555)

สาเหตุที่มีการประดิษฐานรูปเคารพพระโพธิสัตวAอวโลกิเตศวรไวEในอาโรคยศาลา นอกจาก
ความสำคัญและความเลื่อมใสศรัทธาในองคAพระโพธิสัตวAองคAนี้แลEว หลุยสA ฟïโนตA ยังชี้ใหEเห็นถึงบทบาท

ที่สำคัญของพระโพธิสัตวAองคAนี้ว3า การที่พบประติมากรรมของพระองคAในสุคตาลัยนั้น สัมพันธAกับ

พระนามของพระองคAที่ปรากฎในศิลาจารึกที่ว3า “โลเกศวร อาโรคยศาลี lokesvara arogayasali) ซึ่ง
แปลว3า “พระโพธิสัตวAอวโลกิเตศวรแห3งอาโรคยศาลา” (อวโลกิเตศวรรักษาผูEเจ็บปüวย) (อEางถึงใน

รุ3งโรจนA ภิรมยAอนุกูล, 2547: 43)

พระโพธิสัตวJ 4 กรประทับนั่ง

พระโพธิสัตวA 4 กรประทับนั่งอิงแผ3นหลัง พระหัตถAขวาล3างแสดงปางประทานพร ซEายล3างทรง
ดอกบัว ขวาบนทรงอักษมาลา และกมัณฑลุในพระหัตถAซEายบน มีขนาดโดยเฉลี่ยประมาณ 38.5x13x51

เซนติเมตร พระโพธิสัตวAองคAนี้มีนักวิชาการตีความแตกต3างกันไป พิริยะ ไกรฤกษA ตีความว3าน3าจะเปRน
พระโพธิสัตวAอวโลกิเตศวร แต3ก็มีอีกหลายท3านที่ตีความเปRนอย3างอื่น นอกจากนี้ตำแหน3งที่ตั้งดั้งเดิมของ

พระโพธิสัตวAองคAนี้ก็กล3าวไวEต3างกัน เช3นน3าจะประดิษฐานอยู3ในหEองหลักของบรรณาลัย (จากการขุดแต3ง

อาโรคยศาลาหลายแห3งในประเทศไทย เช3น ปราสาทบEานช3างปl£ จ. สุรินทรA และกู3โพนระฆัง จ.รEอยเอ็ด -
ทิพยAวรรณ วงศAอัสสไพบูลยA : 62) (ปgจจุบันในประเทศไทยพบแลEวอย3างนEอย 6 องคA เช3นกู3โพนระฆัง

จ.รEอยเอ็ด และที่เมืองศรีมโหสถ จ.ปราจีนบุรี (ดูเพิ่มเติมในส3วนของประเทศไทย) แต3ที่ปราสาท

พระขรรคAเราไดEพบว3า พระโพธิสัตวAที่มีลักษณะคลEายคลึงกับพระโพธิสัตวAองคAนี้ประดิษฐานอยู3ในระเบียง
คด ซึ่งเราก็ไม3ทราบว3าเปRนตำแหน3งดั้งเดิมของพระโพธิสัตวAองคAนี้หรือไม3 อย3างไรก็ตามก็แสดงใหEเราเห็น

ว3าประติมากรรมรูปเคารพดังกล3าว มีบทบาทสำคัญในประติมานวิทยาเขมรในสมัยของพระเจEาชัยวรมัน
ที่ 7 โดยที่ไม3ไดEปรากฎเฉพาะในอาโรคยศาลาเท3านั้น