Page 250 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

242

วัชรปาณีทรงครุฑ ? จากปราสาทบันทายฉมารA

ซึ่ง Boisselier ใหEคำอธิบายไวEว3าเปRนประติมากรรมรูปพระวิษณุทรงครุฑ (หนึ่งในเทพประจำทิศ)
(ที่มา: Boisselier, 1966: pl.xlix)

โดยที่ศาสตราจารยA Boisselier กล3าวถึงการนับถือวัชรปาณีในเขมรว3า รูปเคารพวัชรปาณีพบ
ตั้งแต3ราวครึ่งหลังของคริสตศตวรรษที่ 10 ที่เจดียAถมอพวก มี 3 เศียร 4 หรือ 6 กร และปรากฎเปRน

ประติมากรรมสำคัญที่ปราสาทหินพิมาย (ที่ปรากฎบนทับหลัง) อาจมีความสัมพันธAกับวัชรสัตวAในฐานะ

เทพผูEพิทักษA (ดังที่ปรากฎบนเสาประดับกรอบประตู) พบไม3มากนักในศิลปะบายน (เนื่องจากยังมีความ
สับสนระหว3าง วัชริน (ในจารึก) วัชรปาณี วัชรสัตวA และวัชรธร) (Boisselier, 1966: 304)

ในเขมรวัชรปาณีไดEรับการกล3าวถึงมาก โดยเฉพาะอย3างยิ่งในจารึก เช3น จารึกบัตชุม (K.266)

(ซึ่งเปRนหนึ่งในจารึกหลักแรก ๆ ของเขมรที่แสดงถึงวัชรยานตันตระในเขมร) ปราสาทบัตชุมสรEางโดย
สถาปนิกนาม “กวีนทราริมัธนะ” ซึ่งเปRนแม3ทัพของพระเจEาราเชนทรวรมัน (ค.ศ. 944-968) เพื่อฉลอง

ชัยที่มีต3อจาม) จารึกกล3าวถึงการสรEางพุทธสถาน 3 หลังอุทิศแด3พระพุทธเจEา พระโพธิสัตวAปรัชญา

ปารมิตา และพระโพธิสัตวAวัชรปาณี จารึกยังกล3าวว3าชัยชนะดังกล3าวไดEรับความช3วยเหลือทางดEาน
จิตวิญญานจากวัชรปาณี

ที่น3าสนใจคือ ประติมากรรมชิ้นดังกล3าวพบที่ปราสาทบันทายฉมารA อันเปRนสถานที่ที่พบ
ประติมากรรมพระไภษัชยคุรุที่มีขนาดใหญ3ที่สุดเท3าที่เคยพบมา จึงน3าจะมีความสัมพันธAกัน ดังที่เราไดE

พบว3าในดินแดนประเทศไทย ไดEพบประติมากรรมพระวัชรปาณีทรงครุฑในอาโรคยศาลาหลายแห3ง เช3น
ปราสาทตาเมือนโต§จ, ปราสาทจอมพระ, กู3แกEว ขอนแก3น, กู3บEานเขวEา อ.เมือง มหาสารคาม, สระมรกต

ปราจีนบุรี (บางแห3งพบทั้งพระไภษัชยคุรุและบริวารในปราสาทประธาน และพระวัชรปาณีทรงครุฑ