Page 254 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 254
246
จากเรื่องที่เล3ามาขEางตEนลักษณะประติมานวิทยาหนึ่งของพระวัชรปาณี จึงมีลักษณะดังที่อลิส
เกตตี้ (Alice Getty) กล3าวไวE คือ รูปแบบหนึ่งของวัชรปาณีอยู3ในท3ายืน มีปlกและกรงเล็บเหมือนครุฑ
ศีรษะเปRนมนุษยAหรือครุฑ กรทรงขวานและภาชนะ (Getty, 1977: 53)
นอกจากนี้ในวัชรยานตันตระ วัชรปาณีมีความสัมพันธAกับพระโพธิสัตวAไตรโลกยวิชัยดEวย
ในคัมภีรA STTS (Sarvatathagatatattva samgrahatantra) ซึ่งมีส3วนอย3างสำคัญต3อประติมานวิทยา
ของพุทธศาสนาวัชรยานตันตระในเขมร กล3าวว3า ไตรโลกยวิชัย เป`นรูปแบบตันตระของวัชรปาณี หรือ
กล3าวอย3างง3าย ๆ ก็คือ วัชรปาณี = ไตรโลกยวิชัย (จิรัสสา คชาชีวะ, 2559: 182, 287)
นอกจากนี้วัชรปาณียังสัมพันธAกับมนตรAคาถาที่สัมพันธAกับงู ป¶องกันไม3ใหEถูกงูกัดซึ่งในรูปแบบนี้
วัชรปาณีจะประทับนั่งบนนกยูง มือทั้งสองถือบ3วงเพื่อจับอสูรงู
แต3สิ่งหนึ่งที่สามารถอธิบายความสัมพันธAระหว3างวัชรปาณีกับพระไภษัชยคุรุไดEค3อนขEางชัดเจน
และอาจตอบคำถามที่สงสัยไดEว3า เหตุใดจึงมีการประดิษฐานรูปเคารพพระวัชรปาณีทรงครุฑไวEใน
อาโรคยศาลาของพระเจEาชัยวรมันที่ 7 นั่นก็คือ “คัมภีรJพระไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา สัปตพุทธปูรว
ปณิธานวิเศษสูตร” ซึ่งมีการกล3าวถึง “พระโพธิสัตวJวัชรปาณี” ว3า เปRนผูEที่ตั้งปณิธานในอันที่จะดูแล
รักษาพระสูตรนี้ไวE ดังความว3า “ขEาพระองคAปรารถนาที่จะยังหิตประโยชนAแก3กุลบุตร กุลธิดาในอนาคต
กาลเบื้องหนEา ที่รับปฏิบัติในพระสูตรนี้ ขEาพระองคAจักขอมอบธารณีมนตรAแก3สรรพสัตวAเหล3านั้น”
(วิศวภัทร มณีปgทมเกตุ, 2544: 65)
และเมื่อพระพุทธเจEาทั้ง 7 ขอใหEวัชรปาณีแสดงธารณีมนตรA เพื่อพิทักษAปกป¶องบุคคลในอนาคต
กาลที่รับปฏิบัติในพระสูตรนี้ใหEนิรทุกขA เพื่อยังปณิธานต3าง ๆ ใหEสำเร็จสมบูรณAทุกประการ วัชรปาณี
โพธิสัตวAกล3าวว3า “หากตEองการพบขEาพระองคAเพื่อไต3ถามถึงสิ่งอันกุศลและอกุศล ก็สมควรที่จะเขียน
คัดลอกพระสูตรนี้ จัดสรEางพุทธปฏิมาขึ้น 7 องคA และปฏิมาของขEาพระองคA (พระวัชรปาณีโพธิสัตวA) ขึ้น
(วิศวภัทร มณีปgทมเกตุ, 2544: 66)
ขbอความขbางตbนอาจชี้ใหbเห็นไดbอยgางชัดเจนถึงความสัมพันธAระหว3าง คัมภีรAไภษัชยคุรุ กับ
วัชรยาน (ธารณีมนตรA) และความสัมพันธAของธารณีมนตรAของวัชรปาณีที่จะปกป¶องกุลบุตร กุลธิดาที่
ศรัทธาต3อพระสูตรนี้ นี่อาจเปRนเหตุผลหนึ่งที่มีผูEสงสัยว3าเหตุใดจึงมีการสรbางรูปเคารพวัชรปาณี
(ทรงครุฑ) ไวbในอาโรคยศาลาของพระเจbาชัยวรมันที่ 7
ที่กล3าวมาทั้งหมดนี้ก็เพื่อแสดงใหEเห็นความสำคัญและความสัมพันธAของ วัชรปาณี และครุฑ ใน
พุทธศาสนานิกายวัชรยานตันตระที่รุ3งเรืองอยู3ในเขมร โดยเฉพาะอย3างยิ่งในสมัยพระเจEาชัยวรมันที่ 7
พระยมทรงกระบือ
จากการขุดแต3งที่ปรางคAกู3 อ.บEานแท3น จ.ชัยภูมิ ไดEพบประติมากรรมรูปพระยมทรงกระบือ
(และพระวัชรปาณีทรงครุฑ) บริเวณมุขดEานทิศใตEของบรรณาลัย มีลักษณะเปRนประติมากรรมลอยตัวรูป
บุรุษประทับนั่งชันเข3าบนหลังกระบือ เทวบุรุษสวมกระบังหนEา ทรงผมยาวปล3อยสยายเคลียไหล3 มีมวย
