Page 258 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 258
250
ดEวยความสำคัญของวัชรสัตวAในเขมรในราวคริสตศตวรรษที่ 10 ใกลEเคียงกับการปรากฎความ
นิยมในการสรEางพระพุทธรูปนาคปรก ทำใหE Woodward สันนิษฐานว3า พระพุทธรูปนาคปรกในเขมร
ในช3วงครึ่งหลังของคริสตศตวรรษที่ 10 นั้น สัมพันธAกับนิกายโยคาจาร (เนื่องจากพระพุทธรูปนาคปรก
ปรากฎแพร3หลายในช3วงเวลาที่วัชรยานแพร3หลาย) และตีความว3าลักษณะทางประติมานวิทยาของ
“วัชรสัตวA” เขมรถูกถ3ายทอดออกมาในรูปของ “พระพุทธรูปนาคปรก” (พระพุทธรูปนาคปรกเปRน
ตัวแทนของวัชรสัตวA) (Woodward, 2011: Appendix II ) อีกทั้งในช3วงเวลาดังกล3าวไดEพบลักษณะทาง
ประติมานวิทยาที่แปลกออกไป คือ การพบรูปเคารพพระพุทธรูปนาคปรก ร3วมกับพระโพธิสัตวAวัชรปาณี
พระโพธิสัตวAอวโลกิเตศวร และพระนางปรัชญาปารมิตา เช3น รูปเคารพที่ปรากฎบนเจติยะ Kbal Sre
Yeay Yin กำหนดอายุในคริศตศตวรรษที่ 10 ซึ่งรูปวัชรปาณีในช3วงนี้จะมีลักษณะที่ดุรEาย (วัชรปาณีใน
ความหมายของผูEพิทักษAพุทธศาสนา ?)
ส3วนวัชรธรนั้น เปRนที่ทราบกันดีว3า “วัชรธร” นั้นเปRนที่รูEจักตั้งแต3สมัยพระเจEาชัยวรมันที่ 5 (ค.ศ.
968 -1000/1) ซึ่งในสมัยนั้นวัชรยานตันตระเจริญรุ3งเรือง (แมEกษัตริยAจะนับถือไศวนิกาย) เนื่องจาก
คัมภีรAสำคัญคือ STTS ที่กีรติบัณฑิตนำเขEามา เนEนความสำคัญของเทพในสกุลวัชระ อันไดEแก3 วัชรธร
และวัชรสัตวA (ในฐานะอาทิพุทธ) เปRนอาทิ เราจึงไดEพบว3าแนวคิดการบูชา “วัชรสัตวA” ก็รุ3งเรืองเช3นกัน
ชื่อ “วัชรธร” มีความหมายเหมือนกับชื่อ “วัชรปาณิ” คือ ผูEถือวัชระ พระโพธิสัตวAผูEเปRน
องครักษA หรือผูEคุEมครองพระพุทธองคA (ซึ่งบางครั้งนำไปสัมพันธAกับวัชรสัตวAดEวย) ลักษณะเด3นทางประติ
มานวิทยาของพระวัชรธรคือ “วัชรหุมการ” มุทรา หรือ มือขวาถือวัชระและมือซEายถือกระดิ่งยกขึ้นไขวE
กันไวEที่หนEาอก วัชรธรเปRนสัญลักษณAของเป¶าหมายแห3งการหลุดพEน (ของพระพุทธองคA) บางนิกายถือว3า
วัชรสัตวA และวัชรธร เปRนพระพุทธเจEาองคAที่ 6 (zenith-จุดสูงสุด) และองคAที่ 7 (nadir-จุดต่ำสุด)
เปRนที่น3าสังเกตว3า การสรEางรูปเคารพของวัชรธรไม3เปRนที่แพร3หลายนัก (แมEในสมัยปาละ) แต3มัก
ปรากฎในรูปของวัชรสัตวAมากกว3า (ยกเวEนในประเทศเนปาลและธิเบต) สิ่งนี้อาจชี้ใหEเห็นถึงที่มาหรือ
แรงบันดาลใจในการนำรูปเคารพวัชรธรมาเปRนแบบในการสรEางประติมากรรม พระไภษัชยคุรุในประเทศ
เขมรไดEหรือไม3 ?
