Page 262 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

254

มาจากโอริสสา (หรือเบงกอลตะวันตก) (คัมภีรA STTS เปRนคัมภีรAที่มีการกล3าวถึงลักษณะทางประติมาน

วิทยาของเทพ-เทพี โดยเนEนความสำคัญของมหาไวโรจนะและวัชรธาตุ-มณฑล (ใหEความสำคัญกับ

ไวโรจนะ วัชรสัตวA วัชรธร วัชรปาณี) (ดูเพิ่มเติมใน Donaldson, 2009: 14)

แนวคิดไภษัชยคุรุในเขมรและลักษณะทางประติมานวิทยาของรูปเคารพในอาโรคยศาลา

จารึกของพระเจEาชัยวรมันที่ 7 ระบุถึงพุทธสถานแต3ละแห3งว3า มีการประดิษฐานรูปเคารพ 3
องคA โดยมีพระไภษัชยคุรุอยู3กลางขนาบขEางดEวยพระโพธิสัตวA สุริยประภาและจันทรประภา จารึก

โรงพยาบาลยังกล3าวว3า แมEเพียงไดEยินพระนามของพระองคA (ไภษัช) ก็เพียงพอสำหรับการเยียวยารักษา
โรคทางกายและทางใจ แสดงใหEเห็นว3าในคริสตศตวรรษที่ 12 นั้น เขมรรูEจักพระสูตรนี้แลEว แต3ยังไม3พบ

คัมภีรAใดในเขมรที่มีขEอความเช3นนี้ (Chhem, 2005: 10)

จากการศึกษาประติมานวิทยาของรูปเคารพ (ซึ่งส3วนใหญ3พบจากการขุดแต3งศาสนสถานประจำ
โรงพยาบาลของพระเจEาชัยวรมันที่ 7 ในประเทศไทย) ร3วมกับจารึกและคัมภีรไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา

สูตร ทำใหEทราบไดEว3าเขมรรูEจักคัมภีรAเล3มนี้เปRนอย3างดี (ไม3ว3าจะเปRนรูปเคารพของพระไภษัชยคุรุ และ
พระโพธิสัตวAบริวารสององคA พระวัชรปาณีทรงครุฑ และพระยมทรงกระบือ) คัมภีรAดังกล3าวเปRนที่รูEจัก

แพร3หลายอยู3ในประเทศจีน (แมEว3าลักษณะทางประติมานวิทยาของสองวัฒนธรรมอาจมีลักษณะ

แตกต3างกันบEาง)
รูปเคารพที่พบจากการขุดแต3งศาสนสถานประจำโรงพยาบาลในประเทศไทย ช3วยใหEเกิดความ

กระจ3างในการตีความและเขEาใจความเปRนมาของรูปเคารพประจำโรงพยาบาลไดEชัดเจนขึ้น รูปเคารพที่

ถือวัชระและกระดิ่งวางซEอนกันที่หนEาทEอง ซึ่งเคยไดEรับการตีความว3าคือ “วัชรธร” มาเปRนเวลานานนั้น
แทEที่จริงคือ “พระไภษัชยคุรุ – พระพุทธเจEาแพทยA” (เพราะพบเพียง 1 องคAในแต3ละโรงพยาบาล) และ

ประติมากรรมรูปบุรุษผูEถือกลักยาหรือหมEอน้ำ คือ พระโพธิสัตวAบริวารสององคA (พระโพธิสัตวAสุริยประภา
และจันทรประภา) เนื่องจากพบประติมากรรมที่มีลักษณะทางประติมานวิทยาเหมือนกัน (ถือกลักยา

หรือหมEอน้ำ) 2 องคAในหนึ่งโรงพยาบาล

สิ่งนี้เปRนการยืนยันไดEถึงการตีความของ Woodward ที่ไดEตีความประติมากรรมสำริดที่พบใน
ประเทศกัมพูชา ที่มีลักษณะเปRนรูปเคารพ 3 องคAประทับบนฐานเดียวกันว3าหมายถึงพระไภษัชยคุรุ และ

พระโพธิสัตวAบริวาร 2 องคA แมEว3าประติมากรรมทั้งสามองคAที่พบจากศาสนสถานประจำโรงพยาบาลใน
ประเทศไทย ไม3ไดEพบในสภาพที่ประทับนั่งบนฐานเดียวกันเช3นรูปเคารพสำริดในเขมร แต3เราก็ไดEพบฐาน

สำหรับประดิษฐานรูปเคารพ 3 องคAในปราสาทประธาน แสดงใหEเห็นว3าเดิมในปราสาทประธานคงเปRนที่

ประดิษฐานรูปเคารพ 3 องคAดังกล3าว (ตัวอย3างศาสนสถานประจำโรงพยาบาลที่พบประติมากรรมทั้ง
สามองคAดังกล3าว เช3น ปรางคAบEานปรางคA, ปราสาทพลสงคราม, ปราสาทนางรำ จ.นครราชสีมา ปราสาท

บEานช3างปl£ จ.สุรินทรA และกู3คันธนาม จ.รEอยเอ็ด เปRนตEน)