Page 266 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

258

บทที่ 9

วิเคราะห/และสรุปผล

จากการศึกษาที่นำเสนอมา ทำให7เห็นได7อย<างชัดเจนว<า พัฒนาการของการแพทยEอินเดียโบราณ
มีความสัมพันธEอย<างชัดเจนกับพุทธศาสนา ตั้งแต<สมัยพุทธกาลเปQนต7นมา ซึ่งเราทราบเรื่องราวเปQนอย<าง

ดีเกี่ยวกับหมอชีวกโกมารภัจจE ตามเรื่องเล<าและตำนานต<าง ๆ
ชีวกโกมารภัจจE ทำหน7าที่แพทยEในสมัยพุทธกาล โดยเฉพาะอย<างยิ่งการแพทยEในสังฆาราม

จนทำให7การแพทยEพัฒนาและแพร<หลายออกไปอย<างกว7างขวาง สาเหตุหนึ่งที่ทำให7การแพทยEพัฒนาขึ้น
ในอารามทางพุทธศาสนา ก็เนื่องมาจากข7อห7ามในศาสนาพราหมณEที่ห7ามพราหมณEมีอาชีพเปQนแพทยE

เนื่องจากต7องสัมผัสกับผู7ป[วย (ซึ่งถือว<าเปQนผู7ไม<บริสุทธิ์) หรือกล<าวอย<างง<าย ๆ ก็คือ ระบบ “วรรณะ”

อาจมีส<วนอย<างสำคัญต<อข7อห7ามดังกล<าว
ความรู7เกี่ยวกับการแพทยE เปQนวิชาหนึ่งที่มีการเรียนการสอนใน “มหาวิทยาลัย” ในอินเดีย

โบราณ อันได7แก< ตักศิลา ซึ่งตั้งอยู<ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย ซึ่งความสำคัญของภูมิภาคนี้

เปQนที่ทราบกันทั่วไปจากประวัติศาสตรEของอินเดียโบราณว<าเปQนแหล<งรวมวิชาความรู7ต<าง ๆ ซึ่งส<วนหนึ่ง
ผ<านเข7ามาจากทางตะวันตก (ตั้งแต<การเข7ามาของชาวอารยัน) เช<นเดียวกับศิลปวิทยาการสาขาต<าง ๆ

ตามตำนานเรื่องเล<า “ชีวกโกมารภัจจE” ก็เรียนการแพทยEที่สำนักตักศิลาเช<นกัน
การแพทยEอินเดียโบราณ นอกจากประกอบด7วยการแพทยEตามหลักการทางวิทยาศาสตรE (บ7าง)

แล7ว ยังผสมผสานกับความเชื่อด7วย เช<น มีการสวดมนตรEอ7อนวอนต<อสิ่งศักดิ์สิทธิ์รวมถึงเทพเจ7าต<าง ๆ

ประกอบการรักษาด7วย อันเปQนลักษณะของสังคมดั้งเดิม นี่อาจเปQนสาเหตุหนึ่งที่นำไปสู<พัฒนาการของ
การบูชาพระไภษัชยคุรุในฐานะ พระโพธิสัตวEและพระพุทธเจ7าแพทยEที่ช<วยเยียวยารักษาทางจิตวิญญาณ

โดยตรง อันเปQนหน7าที่หลักของพระโพธิสัตวE
การที่จะศึกษาเกี่ยวกับกำเนิดและพัฒนาการของความเชื่อเกี่ยวกับพระไภษัชยคุรุ –

พระพุทธเจ7าแพทยEได7 จำเปQนที่จะต7องแสดงให7เห็นภาพรวมของพุทธศาสนาในอินเดียโบราณ (โดยเฉพาะ

อย<างยิ่งในช<วงเวลาที่แนวคิดดังกล<าวค<อย ๆ ก<อร<างสร7างตัวและพัฒนาขึ้น) ซึ่งดินแดนที่มีส<วนอย<าง
สำคัญได7แก<แถบภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย ในสมัยราชวงศEกุษาณะซึ่งพุทธศาสนาเจริญรุ<งเรือง

เปQนอย<างมากและกระจายออกสู<ดินแดนแถบเอเชียกลางและเอเชียตะวันออก ซึ่งบริเวณนี้เองที่แนวคิด

เกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแพทยEน<าจะได7พัฒนาขึ้นพร7อมกับพุทธศาสนามหายาน (ซึ่งเปQนดินแดนที่พุทธ
ศาสนานิกายสรรวาสติวาทเจริญรุ<งเรืองมาก<อนและมหายานเข7าแทนที่) ซึ่งจะได7ทำการศึกษาวิเคราะหE

เปQนประเด็น ๆ ไป