Page 268 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

260

ด7วยหลักการทางพุทธศาสนามหายานที่มองว<า “ความทุกขEของสัตวEโลก เปQนความทุกขEของ

โพธิสัตวEและต7องการช<วยเหลือให7หลุดพ7นจากทุกขEนั้น (ทั้งทางกายและใจ) นำไปสู<แนวคิดของ

พระพุทธเจ7าแพทยE ซึ่งต<อมาค<อยๆพัฒนาไปสู<การทำให7เปQนรูปธรรมที่ชัดเจนขึ้น เน7นบุคลาธิษฐาน ซึ่ง
พุทธศาสนามหายาน (โดยเฉพาะอย<างยิ่งวัชรยานตันตระ) มีส<วนอย<างสำคัญต<อพัฒนาการของแนวคิด

ดังกล<าว (ซึ่งควบคู<ไปกับแนวคิดเกี่ยวกับ Pure Land หรือ พุทธเกษตร” ที่เริ่มเกิดขึ้นจากพุทธเกษตร

ของพระพุทธเจ7าอมิตาภะ และพระโพธิสัตวEอวโลกิเตศวร) (จากสถวีระ สู<มหายาน แนวคิดโพธิสัตวE
มีพัฒนาการชัดเจนในนิกาย “โยคาจาร”)

แนวคิดพุทธเกษตร

แนวคิดเกี่ยวกับพุทธเกษตร (สวรรคE – ดินแดนศักดิ์สิทธิ์) ของพระพุทธเจ7าต<าง ๆ ที่มีจำนวน

มากมายปรากฎขึ้น โดยเริ่มจากพุทธเกษตรสุขาวดีของพระอมิตาภะต<อมาจึงพัฒนามาสู<พุทธเกษตร
(สวรรคE) อภิรดีของอักโษภยะ (ซึ่งต<อมามีตัวแทนคือ ไภษัชยคุรุ ในตระกูลวัชระ) (แนวคิดเกี่ยวกับสวรรคE

ต<าง ๆ นี้เฟwxองฟูอยู<ในจีน ในสมัยราชวงศEถัง)
ในคัมภีรEไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา สูตร แสดงให7เห็นถึงความเชื่อเกี่ยวกับพุทธเกษตร สวรรคE

หรือดินแดนบริสุทธิ์ของพระพุทธเจ7าพระองคEต<าง ๆ สืบต<อจากที่เคยปรากฎในคัมภีรEสัทธรรมปุณฑริก

สูตร ที่กล<าวถึงสวรรคEสุขาวดีของพระพุทธเจ7าอมิตาภะ ซึ่งการนับถือพระพุทธเจ7าอมิตาภะได7รับการนับ
ถืออย<างมากในเอเชียกลางตั้งแต<คริสตศตวรรษที่ 2 (พุทธศตวรรษที่ 7) ดังที่ปรากฎการแปลคัมภีรE

สุขาวดีวยุหะสูตรเปQนภาษาจีนฉบับแรกตั้งแต< ค.ศ. 147-170 โดย An Shih-kao (เปQนชาวปารEเถียน) ที่

เมืองโลหยัง ในชื่ออมิตายุส-สูตร ฉบับที่ 2 ค.ศ. 147-186) และฉบับที่ 3 (ค.ศ. 223-253) แปลโดยชาว
สิเถียน

แนวคิดเกี่ยวกับพุทธเกษตรยังปรากฎในคัมภีรEที่มีอายุในช<วงเวลาใกล7เคียงกัน และเปQนคัมภีรEที่
สัมพันธEกับแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแพทยE (ที่กล<าวมาแล7ว) คือคัมภีรEวิมลเกียรตินิรเทสสูตร โดยใน

ปริเฉทที่ 12 อักโษภยะพุทธเกษตรทรรศนะวรรค กล<าวถึง “อภิรติโลกธาตุ (พุทธเกษตร) ของ

พระพุทธเจ7าอักโษภยะ ซึ่ง วิมลเกียรติอุบาสก จุติจากพุทธเกษตรนั้นมาปฏิสนธิ ณ โลกธาตุนี้” (เสถียร
โพธินันทะ, 2516: 229)

นอกจากนี้ความเชื่อเกี่ยวกับ พระอาทิตย/-พระจันทร/ ยังปรากฎในคัมภีรEไภษัชยคุรุ (รวมถึง
คัมภีรEวิมลเกียรตินิรเทสสูตร) ซึ่งบ<งถึงความเข7าใจที่สัมพันธEกับระบบจักรวาล (แนวคิดนี้เปQนความเชื่อที่

ปรากฎแพร<หลายอยู<ในดินแดนแถบเอเชียกลางในขณะนั้น ซึ่ง Sun and Moon เทพของเอเชียกลางถูก

นำมาเปQนบริวารของไภษัชยคุรุ และพระโพธิสัตวEอวโลกิเตศวรในความหมายของ “ความเปQนนิรันดรE”
ดังนั้นจึงอาจชี้ถึงที่มาของแนวคิดทางประติมานวิทยาของพระไภษัชยคุรุ หรือคติความเชื่อ

เกี่ยวกับไภษัชยคุรุที่พัฒนาขึ้นในเอเชียกลาง