Page 270 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

262

ไภสัชยคุรุ: จากอินเดียสูMเอเชียกลาง จีน เนปาล และธิเบต

พุทธศาสนาในดินแดนภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย หรือดินแดนแถบคันธาระและ

แคชเมียรE เจริญรุ<งเรืองอย<างมากในสมัยของพระเจ7ากนิษกะ แห<งราชวงศEกุษาณะ ขึ้นครองราชยEใน
คริสตศตวรรษที่ 2 (ราวพุทธศตวรรษที่ 7) ซึ่งในสมัยของพระองคEทรงอุปถัมภEพุทธศาสาเถรวาทนิกาย

สรรวาสติวาท ซึ่งอพยพโยกย7ายมาจากภาคกลางของอินเดีย (ในสมัยของพระเจ7าอโศก เนื่องจาก

พระองคEไม<ทรงโปรด) สงฆEที่เลื่อมใสศรัทธาในนิกายดังกล<าวจึงมาลงหลักปkกฐานอยู<ในดินแดนแคชเมียรE
และแถบภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย และด7วยการที่พระเจ7ากนิษกะทรงเลื่อมใสศรัทธาและทรง

เปQนองคEอุปถัมภEพุทธศาสนานิกายนี้ จึงทำให7พุทธศาสนานิกายนี้เปQนที่แพร<หลายไปทั่ว กำเนิดของ
พระพุทธรูปในรัชกาลของพระองคE

มีนักวิชาการหลายท<านเชื่อว<า พุทธศาสนานิกายนี้น<าจะมีส<วนอย<างสำคัญ นอกจากนี้เปQน

ที่ทราบกันแล7วว<า ดินแดนคันธาระและแถบแคชเมียรEได7รับอิทธิพลต<างชาติโดยเฉพาะจากพวก
แบคเตรียนกรีกจากทางตะวันตก แนวคิดและความเชื่อแบบตะวันตกได7เข7ามาผสมผสานกับพุทธศาสนา

ในดินแดนแถบนี้ด7วย จะเปQนไปได7หรือไม<ว<าแนวคิดเกี่ยวกับเทพเจ7า Apollo ของกรีกซึ่งเชื่อกันว<าเปQน
เทพที่อาจประทานความเจ็บป[วยหรือความมีสุขภาพที่ดีให7แก<มวลมนุษยชาติได7 จะส<งผลหรือให7อิทธิพล

ต<อแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแห<งการรักษาโรคในดินแดนแถบคันธาระ ดังที่ได7พบหลักฐานโบราณคดี

ที่แสดงให7เห็นร<องรอยของแนวคิดดังกล<าว ตัวอย<างเช<น ภาชนะรูปแบบที่เรียกว<า Knobbed ware ซึ่งมี
ประวัติความเปQนมาที่สัมพันธEกับเทพอพอลโลเทพแห<งการรักษาโรค หลักฐานโบราณคดีที่น<าสนใจชิ้น

หนึ่งที่เมืองตักศิลา (พุทธสถานโจวเลียน) คือพระพุทธรูปประทับนั่งมีรูกลวงที่สะดือ และมีตำนาน

เล<าขานกันว<าเปQนพระพุทธรูปที่รักษาโรค (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมในบทที่ 4)
พุทธศาสนาจากศูนยEกลางที่สำคัญแถบนี้ (ภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย) ได7แพร<หลาย

ออกไปยังดินแดนต<าง ๆ โดยเฉพาะอย<างยิ่งในเอเชียกลาง ดังจะเห็นได7จากหลักฐานโบราณคดีแถบ
คันธาระ และเอเชียกลาง (ที่ได7นำเสนอพอให7เห็นตัวอย<างในบทที่ 4) ซึ่งแสดงถึงความแพร<หลายของ

พุทธศาสนาไปยังดินแดนเหล<านั้น ไม<ว<าจะเปQน วัดวาอารามต<าง ๆ ประติมากรรมรูปเคารพ ภาพสลัก ฯ

ตามเส7นทางต<าง ๆ ที่ใช7ติดต<อกันระหว<างดินแดนเหล<านั้น (โดยเฉพาะอย<างยิ่งตามเส7นทางสายไหม)
โบราณวัตถุสำคัญประเภทหนึ่งที่แสดงให7เห็นถึงความแพร<หลายของพุทธศาสนาในดินแดนแถบนี้ก็คือ

ชิ้นส<วนคัมภีรEต<าง ๆ (ซึ่งส<วนใหญ<ช<วงต7นเปQนคัมภีรEในนิกายสรรวาสติวาท ช<วงต<อมาจึงปรากฎคัมภีรE
มหายาน- มหาสังฆิกะ/โลกุตตรวาทิน) ในจำนวนนั้นปรากฎคัมภีรEที่สัมพันธEกับการแพทยEและการรักษา

โรค คือ “ไภษัชยวัสดุ” (ส<วนหนึ่งของพระวินัย) ด7วย

สิ่งที่น<าสังเกตประการหนึ่งคือ คัมภีรEสำคัญ ๆ ในช<วงต7น ๆ ที่มีการกล<าวถึงพระพุทธเจ7าแพทยE
เช<น คัมภีรEสัทธรรมปุณฑริกสูตร ลลิตวิสตระ และวิมลเกียรตินิรเทสสูตร เกิดขึ้นในช<วงเวลาไล<เลี่ยกัน

(ราวต7นคริสตกาล) และน<าจะเกิดขึ้นในพื้นที่ (บริเวณ) เดียวกันหรือใกล7เคียงกัน ซึ่งน<าจะเปQนแถบ

แคชเมียรE คันธาระ และเอเชียกลาง