Page 271 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

263

เอเชียกลาง

หลักฐานโบราณคดีจำนวนมากในเอเชียกลางแสดงให7เห็นถึงพุทธศาสนาที่แพร<หลายมาจาก

แถบตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย ทั้งโบราณสถานและโบราณวัตถุต<าง ๆ เช<น รูปเคารพ และชิ้นส<วน
คัมภีรEต<าง ๆ (ดูรายละเอียด) ซึ่งหลักฐานโบราณคดีที่นำเสนอมา มีบางชิ้นที่ได7รับการตีความว<าอาจ

แสดงถึงร<องรอยของแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแพทยE (โบราณวัตถุ-สถานเหล<านี้มีอายุที่หลากหลาย

และเนื่องจากการศึกษาหลักฐานโบราณคดีในดินแดนแถบนี้ยังอยู<ในวงจำกัดจึงอาจทำให7การตีความ
คลาดเคลื่อนได7) อย<างไรก็ตาม ตัวอย<างหลักฐานที่นำเสนอก็แสดงให7เห็นถึงพุทธศาสนาที่ฝkงรากอยู<ใน

ดินแดนแถบนี้ และแสดงให7เห็นถึงเส7นทางการเดินทางของพุทธศาสนาจากอินเดีย สู<เอเชียกลาง และจีน
ได7ค<อนข7างชัดเจน โดยแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแพทยEค<อย ๆ พัฒนาขึ้น

สิ่งที่น<าสังเกตอย<างหนึ่งคือ คัมภีร/สัทธรรมปุณฑริกสูตร (ซึ่งเชื่อว<าแต<งขึ้นราวต7นคริสตศตกาล

แม7ว<าบางส<วนอาจแต<งเพิ่มเติมภายหลัง) มีการกล<าวถึง พระโพธิสัตวEไภษัชยสุคต และไภษัชยราช (ซึ่ง
อาจแสดงให7เห็นความเชื่อมโยงระหว<างความเชื่อดั้งเดิมในการรักษาโรคซึ่งมีการผสมผสานกับการใช7

มนตรEคาถา ต<อเนื่องกับความเชื่อทางพุทธศาสนาที่ว<าพระพุทธเจ7าเปรียบเสมือนแพทยEใหญ< จากนั้นเมื่อ
มหายานเฟwxองฟูจึงพัฒนาาสู<แนวคิดโพธิสัตวEเปQนผู7รักษาโรค) นักวิชาการบางท<านสันนิษฐานว<าคัมภีรE

ดังกล<าวอาจแต<งขึ้นเปQนภาษาพื้นเมืองในเอเชียกลาง ก<อนที่จะได7รับการแปลเปQนภาษาสันสกฤตและ

ภาษาจีน ข7อที่น<าศึกษาต<อไปคือ ศูนยEกลางทางพุทธศาสนาในดินแดนทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของ
อินเดียและเอเชียกลางที่เปQนแหล<งกำเนิดของคัมภีรEเหล<านี้ (รวมถึงคัมภีรEวิมลเกียรตินิรเทสสูตร ซึ่งมี

รูปแบบการประพันธEและเค7าโครงใกล7เคียงกัน) นั้นคือที่ใด?

จีน

พุทธศาสนาเข7าสู<ประเทศจีนตั้งแต<ก<อนสมัยราชวงศEฮั่น ? หลักฐานกล<าวว<ามาจากประเทศ
อินเดีย (ซึ่งในช<วงต7นน<าจะเปQนอินเดียภาคตะวันตกเฉียงเหนือ แม7ว<าต<อมาจะมีนักปราชญEและคุรุที่

เดินทางมาจากอินเดียตอนกลาง) รวมถึงคัมภีรEต<าง ๆ ที่ได7รับการแปลเปQนภาษาจีนก็มาจากต7นฉบับ

ภาษาสันสกฤตและภาษาแถบเอเชียกลาง) หลักฐานที่นำเสนอมาค<อนข7างชัดเจน (แม7ว<าจะมีจุดอ<อนของ
หลักฐานอยู<บ7างในเรื่องการกำหนดอายุ) เส7นทางการค7า (เส7นทางสายไหม) เปQนปkจจัยสำคัญที่นำมาสู<

การแพร<กระจายของวัฒนธรรมและอารยธรรมจากดินแดนต<าง ๆ ทั้งอินเดียและทางตะวันตก
แหล<งโบราณคดีสำคัญที่ได7นำเสนอที่แสดงให7เห็นร<องรอยความนิยมนับถือพระไภษัชยคุรุ คือ

ถ้ำตุนฮวง ซึ่งเปQนแหล<งโบราณคดีสำคัญ ศิลปกรรมที่ถ้ำตุนฮวงสามารถสะท7อนให7เห็นถึงพัฒนาการ

แนวคิด และคติความเชื่อที่หลากหลาย ที่แฝงอยู<ในงานศิลปกรรม แสดงให7เห็นถึงความเชื่อท7องถิ่น
ผสมผสานกับอิทธิพลแนวคิดและศิลปกรรมที่มาจากภายนอก (เช<น แนวคิดเกี่ยวกับพระอาทิตยE –

พระจันทรE ซึ่งเปQนแนวคิดและความนิยมที่มีอยู<ในเอเชียกลาง ซึ่งแม7ในอินเดียจะมีแนวคิดนี้เปQนพื้นฐาน

อยู<แล7ว แต<ก็ถูกเน7นให7มีบทบาทสำคัญมากขึ้น)