Page 273 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

265

ไภษัชยคุรุในเอเชียตะวันออกเฉียงใตR

เปQนที่ทราบกันโดยทั่วไปว<า ในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต7นั้น วัฒนธรรมเขมรเปQนแห<ง

เดียวที่ปรากฎคติความเชื่อหรือร<องรอยการนับถือพระพุทธเจ7าแพทยE – ไภษัชยคุรุ การศึกษาถึงความ
เปQนมาของแนวคิด/คติความเชื่อดังกล<าว จำเปQนต7องไล<เรียงศึกษาถึงพัฒนาการการนับถือพุทธศาสนาใน

ประเทศกัมพูชา ซึ่งจะทำให7เราเห็นถึงความสัมพันธEเกี่ยวโยงความเชื่อตั้งแต<ช<วงแรกที่พัฒนามาจนถึง

ความนิยมในช<วงเวลาดังกล<าว
ในช<วงก<อนพุทธศตวรรษที่ 19 (ก<อนคริสตศตวรรษที่ 14) คติความเชื่อเกี่ยวกับพระไภษัชยคุรุ

– พระพุทธเจ7าแพทยEในเอเชียตะวันออกเฉียงใต7 พบแพร<หลายเพียงแห<งเดียวคือ วัฒนธรรมเขมรใน
ประเทศกัมพูชาและประเทศไทย ซึ่งในอดีตตั้งแต<สมัยก<อนเมืองพระนคร – สมัยเมืองพระนคร

พุทธศาสนาได7รับการนับถือในราชอาณาจักรกัมพูชาเปQนบางช<วงขึ้นอยู<กับการอุปถัมภEของกษัตริยE

(ดูรายละเอียด) ช<วงที่โดดเด<นที่สุดก็คือในรัชสมัยของพระเจ7าชัยวรมันที่ 7
จากการศึกษาพบว<า แนวคิดดังกล<าวอาจสัมพันธEกับนิกายโยคาจาร (หรือ เปQนพัฒนาการที่

สืบทอดมาจากแนวคิดของนิกายโยคาจารสู<นิกายวัชรยานตันตระ) ที่นิยมอยู<ในราชสำนักของพระเจ7า
ชัยวรมันที่ 5 (แนวคิดที่เน7น วัชรสัตวE วัชรธร วัชรปาณี) ในสกุลของพระธยานิพุทธเจ7าอักโษภยะ (สวรรคE

อภิรดี – ทางทิศตะวันออก)

คติความเชื่อดังกล<าวน<าจะมีความสัมพันธEเกี่ยวเนื่องกับกับวัชรยานตันตระไม<มากก็น7อย (คือ
การจัดพระพุทธเจ7าแพทยEไภษัชยคุรุให7อยู<ในสกุลของพระธยานิพุทธเจ7าอักโษภยะ และความสัมพันธEกับ

วัชรธร วัชรสัตวE วัชรปาณี) เชื่อกันว<าวัชรยานตันตระในเขมรบางส<วนได7รับมาจากชวา–สุมาตราซึ่งเปQน

ศูนยEกลางพุทธศาสนาที่สำคัญของดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต7ในช<วงเวลาดังกล<าว (ดังที่ปรากฎ
บันทึกกล<าวถึงนักปราชญEในพุทธศาสนาหลายท<านได7มาศึกษาพุทธศาสนาที่สุมาตรา (ศรีวิชัย)

เช<นเดียวกับ อาจารยEอติศะ จากวิกรมศิลา (พุทธศตวรรษที่ 11) ที่ได7เดินทางมาเผยแพร<และศึกษาพุทธ
ศาสนาที่สุมาตรา และธิเบต) (แต<เปQนที่น<าสังเกตว<า ชวา-สุมาตราไม<มีร<องรอยหลักฐานการนับถือ

ไภษัชยคุรุหลงเหลืออยู<)

ในสมัยพระเจ7าชัยวรมันที่ 5 มีการนำคัมภีรE Tathagatatattvasamgraha
namamahayanasutra เข7ามาจากต<างประเทศโดยกีรติบัณฑิต ซึ่งคอนติ (Conti, 2014: 379) กล<าวว<า

คัมภีรEนี้อาจมีกำเนิดที่นาลันทาแล7วแพร<หลายไปทั่วอินเดียและเอเชีย คัมภีรEดังกล<าวมีบทบาท
อย<างสำคัญต<อประติมานวิทยาในกัมพูชา (คัมภีรEนี้ (ตถาคตตัทวะสังครหะ -

Sarvatathagatatattvasamgraha – Symposium of Truth of All the Buddha or

Tattvasamgraha) เปQนคัมภีรEพุทธตันตระ เขียนขึ้นราวคริสตศตวรรษที่ 7 และได7รับการแปลเปQน
ภาษาจีนโดยวัชรโพธิและอโมฆวัชระ ที่เข7าไปในจีนใน ค.ศ. 720 มีความสำคัญต<อพัฒนาการของโยคะ

ตันตระ แห<งวัชรยานทั้งในอินเดีย ธิเบต จีน ญี่ปุ[น และ สุมาตรา ซึ่งจากหลักฐานโบราณคดีที่พบในเขมร

ก็แสดงชัดเจนว<าคัมภีรEนี้มีบทบาทในเขมรด7วย (ส<วนอรรถกถาของคัมภีรEนี้ คือ Tattvasamgraha