Page 277 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

269

โรงพยาบาล (Schweyer, 2007: 50-71) อย<างไรก็ตาม เราก็ไม<พบว<าแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ7าแพทยE

มีอยู<หรือได7รับความนิยมในจามปา แม7ว<านักวิชาการบางท<านจะตีความว<าพระพุทธรูปนั่งห7อยพระบาท

องคEใหญ<จากดงเดืองอาจหมายถึงพระพุทธเจ7าแพทยE แต<ไม<เคยพบหลักฐานอื่นใดที่แสดงถึงความเชื่อ
ดังกล<าวในจามปา

สรุปลักษณะทางประติมานวิทยาของพระไภษัชยคุรุ
แม7ว<าผลจากการศึกษาจะแสดงให7เห็นถึงเส7นทางกำเนิดและพัฒนาการแนวคิดเกี่ยวกับ

พระไภษัชยคุรุ – พระพุทธจ7าแพทยEได7บ7าง แต<จากการศึกษาพบว<าลักษณะทางประติมานวิทยาของ
พระไภษัชยคุรุ ตั้งแต<ถิ่นกำเนิดที่สันนิษฐานว<าอยู<แถบภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดียและแถบเอเชีย

กลางนั้น ไม<มีลักษณะที่แน<นอนตายตัว

ดังเปQนที่ทราบกันโดยทั่วไปแล7วว<า ลักษณะทางประติมานวิทยาหรือลักษณะของรูปเคารพ (ใน
ชั้นหลัง) มักสร7างขึ้นตามตำราหรือคัมภีรEที่เกี่ยวข7อง (ซึ่งคัมภีรEหรือตำราทางประติมานวิทยาบางเล<ม

ก็อาจเขียนขึ้นตามลักษณะของรูปเคารพที่มีมาก<อน) พระไภษัชยคุรุก็เช<นเดียวกัน จะเห็นได7ว<าสร7างขึ้น
ตามเรื่องราวที่ระบุไว7ในคัมภีรEที่เกี่ยวข7อง เช<น คัมภีรEไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา สูตร (ดังที่ได7อธิบายใน

รายละเอียดมาแล7ว เช<น พระไภษัชยคุรุ จะมีพระโพธิสัตวEบริวาร 2 องคEคือ พระโพธิสัตวEจันทรประภา

และสุริยประภา เปQนบริวาร ซึ่งการสร7างเรื่องราวเกี่ยวกับบริวารทั้งสององคEนี้ก็มีที่มาจากความเชื่อ
ท7องถิ่น ณ ที่นั้น เวลานั้น นำมาสร7างเปQนภาพบุคลาธิษฐานขึ้น) แต<จากหลักฐานโบราณคดีที่ได7นำเสนอ

มาจะเห็นว<า ลักษณะทางประติมานวิทยาของพระไภษัชยคุรุในแต<ละท7องถิ่นมีความแตกต<างกันไปใน

ส<วนของรายละเอียด ทั้งนี้ขึ้นอยู<กับความเชื่อหรือความนิยมในแต<ละท7องถิ่นที่แตกต<างกันไปด7วย
จากการศึกษาจะเห็นได7ว<าในเบื้องต7นบริเวณที่สันนิษฐานว<าเปQนถิ่นกำเนิดนั้น ลักษณะทาง

ประติมานวิทยาของพระไภษัชยคุรุ – พระพุทธเจ7าแพทยEยังไม<ซับซ7อน คัมภีรEของพระองคEที่คาดว<า
เกิดขึ้นแถบนี้ (ในเอเชียกลางและประเทศจีนซึ่งเปQนแหล<งที่มีพัฒนาการความเชื่อนี้ค<อนข7างชัดเจน)

สะท7อนความเปQนตัวตนของพระองคE (บุคลาธิษฐาน) ในฐานะพระพุทธเจ7าแพทยEที่ประทับอยู<ในสวรรคE

อภิรดี (เน7นพุทธเกษตร) ลักษณะทางประติมานวิทยาจึงเน7นภาพปรากฎของพระองคE ที่ประทับอยู<ใน
สวรรคEอภิรดีโดยมีพระโพธิสัตวEทั้งสองประทับเคียงข7าง ลักษณะทางประติมานวิทยาพื้นฐานอีกประการ

หนึ่ง ที่มักปรากฎในคัมภีรEหรือตำราทางประติมานวิทยา (ซึ่งเขียนขึ้นในภายหลัง) ก็คือ การถือหม7อยา
(แสดงความเปQนแพทยE – หมอยา) โดยเฉพาะอย<างยิ่งในธิเบต ? ที่ความนิยมในองคEพระไภษัชยคุรุ

เฟwxองฟูและมีพัฒนาการมากที่สุดในช<วงต<อจากจีน แต<รูปเคารพที่พบในธิเบตที่อยู<ในลักษณะถือหม7อยา

(หรือบาตร) ก็ไม<ได7รับการตีความว<าหมายถึงพระไภษัชยคุรุทั้งหมด ดังนั้นจึงกล<าวได7ว<าลักษณะทาง
ประติมานวิทยาของพระองคEไม<แน<นอนตายตัว (แม7ว<าในชั้นหลังรูปเคารพที่ถือวัตถุบางสิ่งในพระหัตถEที่

ประสานกันบนพระเพลา มักได7รับการตีความว<าคือพระไภษัชยคุรุเสมอ)