Page 267 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

259

กำเนิดและพัฒนาการ

ในที่นี้จะได7วิเคราะหEถึงกำเนิดและพัฒนาการของแนวคิดเกี่ยวกับพระโพธิสัตวEและพระพุทธเจ7า

แพทยE จนเกิดเปQนลัทธิการบูชาพระพุทธเจ7าแพทยE โดยจะลำดับให7เห็นพัฒนาการแนวคิดเปQนลำดับไป
เริ่มตั้งแต<การแพทยEในอินเดียโบราณที่เริ่มจากการแพทยEในสังฆารามตั้งแต<สมัยพุทธกาล โดยมีบุคคลใน

ตำนานและประวัติศาสตรEที่สำคัญคือ ชีวกโกมารภัจจE

จากนั้นการแพทยEในสังฆารามค<อย ๆ พัฒนาขึ้น มีข7อบัญญัติเกี่ยวกับการดูแลรักษาตัว
สุขลักษณะ และการสาธารณูปโภค สำหรับสงฆE ปรากฎอยู<ในพระวินัย (ดังที่เราได7พบชิ้นส<วน

พระวินัยปgฏก (ไภษัชยวัสดุ และจีวรวัสดุ) ดังกล<าวตามเมืองโบราณต<าง ๆ) ในขณะที่แนวคิดทางศาสนา
ที่ว<าพระพุทธเจ7าเปQนแพทยEใหญ<ที่คอยดูแลเยียวยารักษาโรค (ทั้งกายและใจ) ก็ปรากฎขึ้น (คัมภีรE

ลลิตวิสตระ) ผนวกกับการพัฒนาของพุทธศาสนาไปสู<มหายาน นำไปสู<แนวคิดของ “พระโพธิสัตวE” ที่

คอยดูแลสัตวEโลกให7หลุดพ7นจากทุกขE นำไปสู<แนวคิดเกี่ยวกับ “พระพุทธเจ7าแพทยE” ที่เริ่มชัดเจนขึ้น
(พระโพธิสัตวEไภษัชยราช – ในคัมภีรEสัทธรรมปุณฑริกสูตร) นอกจากนี้แนวคิดที่เสริมให7คติความเชื่อเรื่อง

ไภษัชยคุรุ-พระพุทธเจ7าแพทยEได7รับความนิยมอย<างมาก โดยเฉพาะในประเทศจีนก็คือ แนวคิดเกี่ยวกับ
พุทธเกษตร

การแพทย/ในอินเดียโบราณ
ชีวกโกมารภัจจE – เรื่องราวความเปQนมาของ “ชีวกโกมารภัจจE” และ “ไภษัชยวัสดุในวินัยปgฎก”

สะท7อนให7เห็นถึงความสำคัญของการแพทยEที่ปรากฎอย<างเปQนรูปธรรมชัดเจนในสังฆาราม อันนำไปสู<

การระบุถึงความสำคัญของการแพทยEและการเยียวยารักษาไว7ใน “พระวินัย” โดยปรากฎใน “ไภษัชย
วัสดุ และจีวรวัสดุ” ซึ่งค<อย ๆ มีพัฒนาการจนถึงปkจจุบัน ในด7านหลักฐานโบราณคดี ได7พบชิ้นส<วนของ

คัมภีรEนี้ทั่วไป ในอินเดียภาคตะวันตกเฉียงเหนือ – เอเชียกลาง – และเอเชียตะวันออก (จีน)
เรื่องราวของ “หมอชีวกโกมารภัจจE” และคัมภีรEไภษัชยวัสดุ ที่ระบุไว7ในพระวินัย สะท7อนให7

เห็นถึงความรับรู7เกี่ยวกับการแพทยEที่สัมพันธEกับสังฆาราม โดยในช<วงต7นอาจยังไม<ได7สัมพันธEกับไภษัชย

คุรุโดยตรง จนกระทั่งมีการนำแนวคิดแบบมหายานเข7ามาผสมผสาน อันนำไปสู<แนวคิดและคัมภีรEที่
สัมพันธEกับ “พระพุทธเจ7าแพทยEไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา” นับเปQนพัฒนาการในช<วงต<อมา และชัดเจน

ขึ้นเมื่อพุทธมหายานตันตระเปQนที่แพร<หลาย

แนวคิดโพธิสัตว/แบบมหายาน

การรักษาโรค (อันเปQนทุกขEทางกาย) ในสังฆารามใช7การเยียวยารักษาทางหลักการแพทยE
(โบราณ) (ที่เปQนรูปธรรม) ส<วนทุกขEทางใจนั้น ความเชื่อ (การใช7เวทมนตรEคาถาตามแบบดั้งเดิม) และ

ความศรัทธาทางศาสนา (ตามแนวคิดเกี่ยวกับพระโพธิสัตวE และพระพุทธเจ7าแพทยE) มีส<วนอย<างสำคัญ

ในการเยียวยาทางจิตวิญญาน (ในลักษณะนามธรรม)