Page 256 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

248

ในสมัยของพระองคA โยคาจาร (ซึ่งต3อมาพัฒนาสู3วัชรยาน) เปRนที่แพร3หลายในประเทศกัมพูชา

คัมภีรA Sarvatathagatatattva samgrahatantra (The STTS) (ซึ่งกีรติบัณฑิตนำมาจากประเทศนอก)

มีส3วนอย3างสำคัญต3อประติมานวิทยาของพุทธศาสนาในเขมร คัมภีรAนี้เปRนคัมภีรAหลักของโยคะ-ตันตระ
น3าจะมีกำเนิดที่นาลันทาต3อมาแพร3หลายทั่วไปในเอเชีย เทพสำคัญองคAหนึ่งที่ถูกกล3าวถึงในคัมภีรAนี้คือ

วัชริน หรือ วัชรปาณี (และดังที่กล3าวไปแลEวว3า ในคัมภีรAนี้มีการกล3าวว3าวัชรปาณีว3าเปRนปรากฎกายหนึ่ง

ของไตรโลกยวิชัย และกล3าวถึงการปราบพระศิวะของวัชรปาณีใหEหันมานับถือพุทธศาสนา ดูใน Conti,
2014: 379)

คัมภีรA STTS นั้นเนEนวัชรธาตุมณฑล (Vajradhatu Mandala) ที่ใหEความสำคัญกับไวโรจนะ
วัชรสัตวA วัชรธร วัชรปาณี สถานะของวัชรสัตวAนั้น บางครั้งถือเปRนอาทิพุทธ (เช3นในธิเบต เนปาล)

ซึ่งหมายถึงเปRน “ความจริงสูงสุด หรือพระเปRนเจEาสูงสุด” ผูEใหEกำเนิดธยานิพุทธ (ตถาคต) ทั้ง 5 แห3ง

1
วัชรธาตุมณฑล
นอกจากนี้จากการศึกษาตีความทางประติมานวิทยาจากหลักฐานโบราณคดี ทำใหEนักวิชาการ

สันนิษฐานว3ายังมีคัมภีรAตันตระเล3มอื่น ๆ อีกที่เปRนที่นิยมในกัมพูชา เช3น “จักรสังวร-ตันตระ (the
Cakrasamvaratantra)” และ “คุหยสมาช ตันตระ (Guhyasamajatantra” รวมถึงยังปรากฎร3องรอย

ของคัมภีรA “เหวัชระ ตันตระ” (Hevajratantra) ดEวย ซึ่งถือว3าเปRนคัมภีรAตันตระหลักของเขมรโบราณ

(Sharrock, 2015: 39)
ไม3อาจปฏิเสธไดEว3าหลักฐานโบราณคดีในวัฒนธรรมเขมร โดยเฉพาะอย3างยิ่งในสมัยพระเจEา

ชัยวรมันที่ 7 สัมพันธAอย3างชัดเจนกับวัชรยานตันตระ ราชวงศAมหิธรปุระถือว3าวัชรสัตวAเปRนพระพุทธเจEา

สูงสุด (Supreme Buddha) ในขณะที่คัมภีรAเหวัชระตันตระยกย3องว3าวัชรสัตวAเปRนพระพุทธเจEาสูงสุด
แห3งวัชรยาน และคุหยสมาชตันตระ (GST) กล3าวว3า วัชรธรเปRนพระพุทธเจEาองคAที่ 6

1 ในพุทธศาสนาวัชรยานตันตระ มีการจัดสกุลใหEกับพุทธเทพ-เทพี เปRนหEาสกุลใหญ3 มีพระอาทิพุทธเปRนผูEใหE

กำเนิดพระธยานิพุทธอีก 5 สกุล คือ พระธยานิพุทธอมิตาภะ ไวโรจนะ รัตนสัมภวะ อโมฆสิทธิ และอักโษภยะ
(ดูรายละเอียดเพิ่มเติม จิรัสสา คชาชีวะ, 2559) (โดยที่ไภษัชยคุรุ จัดอยู3ในตระกูลของพระธยานิพุทธอักโษภยะ)

การจัดระบบพุทธเทพของวัชรยานเช3นนี้ ปรากฎหลักฐานบนผนังดEานตะวันตก ภายในศาสนสถานประจำโรงพยาบาล
ที่ปราสาทตาพรมเกล โรงพยาบาลในสมัยพระเจEาชัยวรมันที่ 7 เปRนภาพสลักนูนต่ำรูปพระธยานิพุทธเจEา 5 พระองคA
ของ 5 สกุล (พระพุทธเจEาไวโรจนะ อักโษภยะ รัตนสัมภวะ อมิตาภะ อโมฆสิทธิ)