Page 255 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

247

รูปทรงกระบอก ใบหนEามีลักษณะของยักษAคือ นัยนAตาโปน ริมฝlปากหนา สวมต3างหูและสรEอยคอ

มือขวาถือวัตถุทรงกระบอก (ในปgจจุบันพบในประเทศไทยแลEวอย3างนEอย 9 แห3ง (ทิพยAวรรณ วงศAอัสส

ไพบูลยA, 2555: 64)
พระยม หรือ พระกาล เปRนเทพในศาสนาพราหมณAฮินดูที่มีมาตั้งแต3สมัยพระเวท เปRนเทพแห3ง

ความตายหรือเทพที่เกี่ยวขEองกับคนตาย มีหนEาที่ชักนำ หรือชักจูงวิญญานคนตายดEวยเชือก (ปาศะ)

อาวุธประจำกายไปพิพากษา มีพาหนะคือกระบือ ในสมัยต3อมากลายเปRนเทพในกลุ3มเทพผูEรักษาทิศ
โดยเปRนเทพประจำทิศใตE

ดEวยบทบาทของ “พระยม หรือ พระกาล” ดังกล3าว จึงไม3น3าแปลกใจที่มีการประดิษฐาน
รูปเคารพของพระองคAไวEในอาโรคยศาลา (ในส3วนของบรรณาลัย) อีกทั้งยังปรากฎใน จารึกปราสาท

พระขรรคAว3าพระเจEาชัยวรมันที่ 7 ทรงส3งรูปประติมากรรมพระยมไปทั่วพระราชอาณาจักร

“บทที่ 127 จำนวนรูปเคารพที่หล3อดEวยทอง เงิน สัมฤทธิ์ สลักจากศิลา รวมทั้งรูปพระยมและ
พระกาล ที่แจกจ3ายไปทั่วทุกแควEน มีทั้งหมด 20,400 องคA” (สุภัทรดิศ ดิศกุล, 2509: 57) อีกทั้งจารึก

บทที่ 22 ของจารึกปราสาทพระขรรคA ยังกล3าวถึงการพระราชทานหมู3บEาน 13,500 แห3ง แก3ธรรมราชา
ซึ่ง ศาสตราจารยA มจ. สุภัทรดิศ ดิศกุลทรงกล3าวว3า “---ซึ่งคงหมายถึง พระยม นั่นเอง และแสดงใหEเห็น

ว3า กิจกรรมที่พระเจEาชัยวรมันที่ 7 ทรงบำเพ็ญนี้เกี่ยวกับผูEที่ตายไปแลEว” (สุภัทรดิศ ดิศกุล, 2509: 53)

แสดงใหEเห็นว3าสมัยนั้น การนับถือพระยมที่เปRนเทพแห3งความตายเปRนที่นิยม ซึ่งสัมพันธAกับโรงพยาบาล
เนื่องจากตEองมีการบูชาพระกาลหรือพระยมเพื่อใหEการเยียวยารักษาโรคเปRนไปดEวยดี และผูEปüวยรอดพEน

จากความตาย

นอกจากนี้ บทบาทของพระยมที่สำคัญที่สุดกับการปรากฏรูปเคารพของพระองคJที่
อาโรคยศาลาาก็คือ การที่พระองคJไดbรับการกลgาวถึงไวbในคัมภีรJ ไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา

เชgนเดียวกับพระโพธิสัตวJวัชรปาณี (ดูรายละเอียดในสgวนของคัมภีรJ) และนี่อาจเป`นเหตุผลหนึ่งที่
ปรากฎรูปเคารพของทั้งสองพระองคJประดิษฐานอยูgในที่เดียวกัน

การตีความในภาพรวม
คติความเชื่อเกี่ยวกับพระไภษัชยคุรุที่สัมพันธJกับตันตระ

บทบาทของพระไภษัชยคุรุในวัฒนธรรมเขมร สัมพันธAกับพุทธศาสนานิกายวัชรยานตันตระ
อย3างชัดเจน ซึ่งพุทธศาสนานิกายนี้เขEามาแพร3หลายอย3างชัดเจนในประเทศกัมพูชาตั้งแต3สมัยของ

พระเจEาชัยวรมันที่ 5 ซึ่งเปRนที่ทราบแลEวว3า ในสมัยของพระเจEาชัยวรมันที่ 5 กีรติบัณฑิต (คุรุในวัชรยาน

ตันตระ) ไดEนำพุทธศาสนานิกายโยคาจาร (พื้นฐานของวัชรยาน) และคัมภีรAต3าง ๆ รวมถึงคัมภีรA STT
เขEามาจากต3างประเทศ ซึ่งมีการสันนิษฐานว3าน3าจะหมายถึง “นาลันทา” (ดูเพิ่มเติมใน จิรัสสา คชาชีวะ,

2559: 182)