Page 360 - วัชรยานยันตระ
P. 360
ตันตระที่ปรากฏในเมียนมาจึงอยู่ในลักษณะผสานอย่างเจือจางอยู่ในพุทธ
ศาสนาเถรวาท ซึ่งนักวิชาการได้ท าการศึกษาและวิเคราะห์ว่า แนวทางหรือ
แนวคิดแบบตันตระปรากฏในพม่ามาก่อนที่นิกายนี้จะเป็นที่แพร่หลาย
โดยปรากฎในชื่อที่เรียกว่า “ลัทธิอรี” ซึ่งอาจเป็นลัทธิพื้นเมืองดั้งเดิม
เมื่อนิกายตันตระแพร่หลายเข้ามาจึงเข้าผสมผสานได้ง่าย อย่างไรก็ตาม
หลักฐานโบราณคดีในเมียนมาที่สัมพันธ์กับตันตระก็ไม่ได้แสดงความโดด
เด่นอาจเป็นเพียงการรับรูปแบบทางศิลปะมาจากศิลปะสมัยปาละ ซึ่งเป็นที่
ทราบกันดีว่าในช่วงเวลานั้น พม่าและอินเดียมีการติดต่อสัมพันธ์กันทางพุทธ
ศาสนาอย่างชัดเจน
หลักฐานทางโบราณคดีในเมียนมาที่อาจสัมพันธ์กับตันตระที่
ชัดเจนอย่างหนึ่ง คือ ภาพจิตรกรรมที่วิหาร “อเพยทนะ” ซึ่งสะท้อนให้เห็น
ถึงรูปแบบของเทพ - เทพีบางองค์ในลักษณะตามแนวคิดของตันตระ เช่น
การแสดงออกถึงลักษณะที่น่ากลัว เช่น เทพ - เทพียืนเหยียบบนซากศพ
คล้ายกับที่นิยมในวัชรยานตันตระ แต่หากกล่าวถึงปริมาณแล้วก็พบไม่
มากนัก นอกจากนี้ยังไม่ปรากฏประติมากรรมหรือภาพในลักษณะยับ - ยุม
8.3 สรุป และเสนอแนะ
จากการศึกษาร่องรอยหลักฐานโบราณคดีที่เกี่ยวเนื่องกับวัชรยาน
ตันตระทั้งในอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แล้ว อาจกล่าวได้ว่าแนวคิด
เกี่ยวกับวัชรยานตันตระอย่างเป็นระบบที่ปรากฎในดินแดนเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ซึ่งได้รับมาจากอินเดียนั้น ปรากฏเป็นล าดับต้นๆ และชัดเจนที่สุด
คือ อินโดนีเซีย (ช่วงอาณาจักรศรีวิชัย) โดยปรากฏหลักฐานทั้งที่เป็น
ลายลักษณ์อักษรและหลักฐานทางโบราณคดีประเภทอื่น เช่น โบราณสถาน
(บุโรพุทโธ) รูปเคารพ รวมถึงคัมภีร์ทางพุทธศาสนามหายานนิกายวัชรยาน
ตันตระ โดยมีระยะเวลาการนับถือที่ต่อเนื่องยาวนาน อีกแห่งหนึ่งในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ที่ปรากฏหลักฐานชัดเจน คือ กัมพูชา แต่รูปแบบที่ปรากฎ
350
