Page 53 - วัชรยานยันตระ
P. 53
ลักษณะรูปเคำรพ
ไตรโลกยวิชัยจัดเป็นภำคดุร้ำยของพระโพธิสัตว์ในคติตันตระ
เพื่อแสดงควำมยิ่งใหญ่เหนือศำสนำฮินดู โดยกำรยืนเหยียบบนเศียรพระศิวะ
และพระอุระของพระนำงเคำรี ซึ่งนอนอยู่บนพื้น (Bhattacharyya, 1980:
117) คัมภีร์ไตรโลกยวิชยะ-สำธนะ บรรยำยลักษณะไว้ว่ำ พระองค์มี 4 พักตร์
8 กร พักตร์แรกแสดงควำมโกรธอย่ำงรุนแรง พักตร์ด้ำนขวำ – ควำมเกรี้ยว
กรำด พักตร์ด้ำนซ้ำย – แสดงควำมเกลียด และพักตร์ด้ำนหลังแสดงควำม
กล้ำหำญ มือหลักทั้งสองถือวัชระและกระดิ่งไขว้กันไว้ที่หน้ำอกในท่ำ
วัชรหุมกำระ มือด้ำนขวำ 3 ข้ำง ถือ ดำบ ขอช้ำง และลูกธนู มือด้ำนซ้ำยถือ
คันศร บ่วง และจักร ยืนอยู่ในท่ำปรัตยำลีฒะ ข้ำงขวำเหยียบบนอกของ
ปำรวตี (เคำรี) ข้ำงซ้ำยเหยียบบนเศียรพระศิวะ (Getty, 1977: 115)
ในเนปำลมีหลำยรูปแบบ คือ วัชรหุมกำระ, ไตรโลกยวิชยะ,
วัชรชวำลำนะ-ลำรกะ ดังนี้
ในรูปวัชรหุมกำระ มีเศียรเดียว 2 กร ถือวัชระและกระดิ่งในท่ำวัช
รหุมกำระ (ไขว้กันที่หน้ำอก) ประทับยืนในท่ำอำลีฒะหรือปรัตยำลีฒะบนร่ำง
พระศิวะ
ในรูปไตรโลกยวิชยะ (ไตรโลกยวิชัย) มี 4 พักตร์ 8 กร ประทับยืน
บนร่ำงพระศิวะและปำรวตี (เคำรี)
ในรูปวัชรชวำลำนะ-ลำรกะมี 4 พักตร์ 8 กร ประทับยืนบนร่ำง
พระวิษณุและพระนำงลักษมี (ผำสุข อินทรำวุธ, 2543: 88-89)
ประติมำกรรมของไตรโลกยวิชัยนี้ ได้พบหลำยแห่งในเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ในชวำพบไตรโลกยวิชัย 8 กร 4 เศียร (ดูเพิ่มเติมใน
Foucher BEFEO vol.ix, p.168, pl.xlii), ในกัมพูชำพบว่ำ มีกำรกล่ำวถึง
พระองค์ในจำรึกบันเตียนำน (Bantay Nan) โดยจำรึกกล่ำวถึงในฐำนะ
พระพุทธเจ้ำ (Adi-Buddha?) (ดูเพิ่มเติมใน Finot, Inscription d’Angkor,
BEFEO vol.xxv, pl.xxxi) นอกจำกนี้ยังพบในประเทศไทยด้วย
43
