Page 119 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9
P. 119
งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙
สุขอนามัย
เรื่องราวเกี่ยวกับสุขภาพอนามัยของผู้คนใน 2017) ซึ่งแตกต่างจากชุมชนสมัยเหล็กที่แหล่งโบราณ
สมัยเหล็กก็เป็นประเด็นทางวิชาการที่ได้รับความ คดีพูมสนาย (Phum Snay) ในประเทศกัมพูชาที่พบ
สนใจและมีความก้าวหน้าไปในช่วงทศวรรษที่ผ่าน ว่ามีจ�านวนคนที่มีร่องรอยบาดเจ็บหรือบาดแผลจาก
มา ส่วนหนึ่งอาจจะเป็นเพราะว่าแหล่งโบราณคดี ความรุนแรงค่อนข้างมาก (เช่น รอยแตกที่เกิดจาก
สมัยเหล็กในประเทศไทยที่มีการขุดค้นแล้วนั้น การแรงกระแทกด้วยของแข็งบริเวณเหนือจมูก รอย
มักจะพบโครงกระดูกมนุษย์ฝังอยู่ โครงกระดูก ถูกของมีคมฟันที่กะโหลก) (Domett, O’Reilly, and
มนุษย์และหลุมฝังศพนับเป็นแหล่งข้อมูลส�าคัญ Buckley, 2011) ความแตกต่างในเรื่องจ�านวนผู้คน
เกี่ยวกับวัฒนธรรม ประเพณี และสุขภาพอนามัย ที่มีปัญหาสุขภาพใน ๒ พื้นที่ (ภาคตะวันออกเฉียง
ของผู้คนในยุคสมัยนั้น การศึกษาวิเคราะห์ซาก เหนือกับภาคกลางทางตะวันออก) และในพื้นที่อื่น
และโครงกระดูกมนุษย์จากแหล่งโบราณคดีเพื่อ ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นแผ่นดินใหญ่
เข้าใจพฤติกรรมต่าง ๆ ของมนุษย์ในอดีตนั้นเรียก นั้นอาจจะบ่งชี้ถึงความแตกต่างในรูปแบบและวิธีการ
กันว่าโบราณคดีเชิงชีววิทยา(bioarchaeology) ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่แตกต่าง
ซึ่งเป็นแนวทางการศึกษาที่ได้รับความนิยมมาก กันและความแตกต่างทางวัฒนธรรมเฉพาะกลุ่ม
ในปัจจุบัน (ดูตัวอย่างงานของ Halcrow and
Tayles, 2008 และบทความของ นฤพล หวังธงชัย
เจริญ ในหนังสือเล่มนี้)
ผลการศึกษาด้านโบราณคดีเชิงชีววิทยาของ
มนุษย์สมัยเหล็กในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และ
ในประเทศไทยนั้นพบว่าผู้คนสมัยเหล็กมีสุขภาพ
อนามัยค่อนข้างแย่หรือทรุดโทรม เช่น มีอัตราการ
ตายของทารกสูง มีโรคติดเชื้อมากขึ้น (เช่น โรคเรื้อน
วัณโรค) ฟันผุ และโลหิตจาง (Halcrow, Tayles,
and King, 2016) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริเวณลุ่ม
แม่น�้ามูลตอนบนของที่ราบสูงโคราช ที่พบอัตราการ
เสียชีวิตของทารกและเด็กค่อนข้างสูง ดังที่พบโครง
กระดูกของทารกที่ฝังในภาชนะดินเผา (ภาพที่ ๓) ที่
แหล่งโบราณคดีโนนบ้านจาก อ�าเภอโนนสูง จังหวัด
นครราชสีมา จ�านวนไม่น้อยกว่า ๓๐ โครง หรือคิด
เป็นปริมาณมากกว่า ๕๐% ของโครงกระดูกที่พบ
ทั้งหมดจากการขุดค้น (Charles Higham, personal
communication 2017)
ในกรณีศึกษาโครงกระดูกของมนุษย์สมัยเหล็กที่
ขุดค้นจากแหล่งโบราณคดีพรหมทินใต้ ในภาคกลาง
ทางตะวันออกหรือในเขตพื้นที่จังหวัดลพบุรี (แม้ว่า
จ�านวนตัวอย่างที่ศึกษายังมีน้อยในเชิงสถิติ แต่ก็
ค้นพบหลักฐานเกี่ยวกับปัญหาสุขภาพอนามัยของ
ผู้คน) เราพบว่าที่ชุมชนสมัยเหล็กที่แหล่งโบราณคดี
พรหมทินใต้มีทารกและเด็กเสียชีวิตและถูกฝังร่วมกับ
ผู้ใหญ่ เท่าที่พบในขณะนี้มีโครงกระดูกทารกคิดเป็น
ร้อยละ ๑๗ ของตัวอย่างที่ศึกษา ซึ่งนับอัตราการเสีย
ชีวิตของเด็กและทารกที่ชุมชนแห่งนี้มีน้อยกว่าชุมชน
สมัยเหล็กในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นอกจากนี้ยัง
พบว่ามีคนที่เป็นโรคโลหิตจางอันเนื่องมาจากภาวะทุ
โภชนาการหรือ ขาดสารอาหารค่อนข้างมาก (มากถึง
๘๐% ของจ�านวนตัวอย่างที่ศึกษา กล่าวคือ ๙ คนจาก
ทั้งหมด ๑๑ คนมีร่องรอยของการขาดสารอาหาร) มี
คนที่เป็นโรคฟันผุ แต่จ�านวนไม่มากนัก (จากตัวอย่าง
ฟันที่ศึกษาจ�านวน ๑๘๕ ซี่ มีเพียง ๑ ซี่ หรือเพียง
๐.๕๔% ที่พบร่องรอยฟันผุ) ส่วนร่อยรอยการบาด
เจ็บและบาดแผล (trauma) ก็พบน้อยมาก (๓ คน
จาก ๑๔ คน) (Case, Burnett, and Lertcharnrit, ภาพที่ ๓ ศพทารกฝังในภาชนะดินเผาที่แหล่งโบราณคดีโนนบ้านจาก จังหวัดนครราชสีมา
(ภาพโดย ดร.รัชนี ทศรัตน์)
119 ๑๑๙
