Page 121 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9

งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙

การติดต่อแลกเปลี่ยน / การค้าทางไกล

หลักฐานทางโบราณคดีจากเขตที่ราบลุ่มแม่น�้าป่าสักตอนล่างและเขตที่สูงทาง ผลิตลูกปัดที่แหล่งโบราณคดีเขาสามแก้ว จังหวัดชุมพร ในภาคใต้ของประเทศไทย
ตะวันออกในช่วง ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายหรือสมัยเหล็กบ่งชี้ว่าผู้คนใน ซึ่งเข้าวัตถุดิบจากอินเดียแต่ผลิตที่แหล่งดังกล่าว (Bellina, 2003) ด้วยก็ได้ ดังนั้น

พื้นที่ดังกล่าวมีการติดต่อแลกเปลี่ยนค้าขายกันทั้งในระดับชุมชนที่อยู่ใกล้เคียงใน จึงกล่าวได้ว่าชุมชนสมัยเหล็กในแถบนี้มีการแลกเปลี่ยนระหว่างภูมิภาคกับชุมชนที่
ภูมิภาคเดียวกัน (intra-region) และชุมชนที่อยู่ต่างภูมิภาค (inter-region) โบราณ อยู่ห่างไกลออกไป นอกจากนี้ ผู้เขียนเคยขุดค้นพบหอยเบี้ย (cowrie shell) ในชั้น
วัตถุประเภทลูกปัดแก้ว ลูกปัดหิน ลูกปัดหินกึ่งอัญมณี ลูกปัดทองค�า ขวานส�าริด การอยู่อาศัยยุคเหล็กจากการขุดค้นแหล่งโบราณคดีซับจ�าปาเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๕ และ

ก�าไลส�าริด เครื่องมือเหล็ก และวัตถุดิบส�าหรับท�าเครื่องประดับ (เปลือกหอยทะเล) ขุดค้นพบต่างหูที่ท�าจากเปลือกหอยมือเสือ (หอยทะเลน�้าตื้นชนิดหนึ่ง ซึ่งมีขนาด
เชื่อกันว่าเป็นสิ่งของที่น�าเข้าจากที่อื่น หลักฐานเหล่านี้ส่วนมากพบในบริบทที่เป็น ใหญ่ และคนโบราณนิยมน�ามาตัดแต่งท�าเครื่องประดับ) ซึ่งพบร่วมกับโครงกระดูก
หลุมฝังศพ ซึ่งอาจแสดงถึงสถานภาพ หรือความมั่งคั่งของผู้ตาย หรืออาจจะเป็น มนุษย์ที่แหล่งโบราณคดีพรหมทินใต้ (ภาพที่ ๖) และเมื่อต้นปีพุทธศักราช ๒๕๖๐
สิ่งแสดงเพศสภาพ (gender) ของผู้ตายก็ได้ ผู้เขียนได้เดินส�ารวจบนผิวดินที่แหล่งโบราณคดีพรหมทินใต้ก็ยังพบหอยทะเลอื่น ๆ
แม้ว่าเราจะพบหลักฐานการท�าเครื่องมือโลหะ เช่น เบ้าหลอมจากแหล่ง เช่น หอยเบี้ย หอยมะกอก (olive shell) และหอยฝาเดียวในสกุล Nassarius sp.

โบราณคดีบ้านโป่งมะนาว และตะกรันหรือขี้แร่ (slag) ที่แหล่งโบราณคดีซับจ�าปา ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นหอยทะเลที่คนโบราณน�ามาท�าเครื่องประดับและพบในแหล่ง
(Lertrit, 2004) ซึ่งชี้แนะว่าการผลิตเครื่องมือโลหะอาจจะท�าที่แหล่งโบราณคดีดัง โบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ในทุกภูมิภาคของโลก (cf. Gamble and King,
กล่าว แต่วัตถุดิบหรือก้อนทองแดงน่าจะได้มาจากการแลกเปลี่ยนกับชุมชนที่ผลิต 2011; Langley and O’Conner, 2016) การค้นพบหลักฐานประเภทเปลือกหอย

ก้อนโลหะ (ingot) ระดับอุตสาหกรรมจากพื้นที่ในเขตพื้นที่รอบเขาวงพระจันทร์ ทะเลดังกล่าวแสดงถึงการติดต่อกับชุมชนที่อยู่ริมฝั่งทะเล
ใกล้กับตัวเมืองลพบุรี เช่น แหล่งโบราณคดีโนนป่าหวาย แหล่งโบราณคดี หลักฐานที่กล่าวมาข้างต้นแสดงถึงการติดต่อแลกเปลี่ยนทางเศรษฐกิจ
โนนหมากลา แหล่งโบราณคดีนิลก�าแหง แหล่งโบราณคดีเนินดินและโคกดิน (economic exchange) แม้ว่าเราจะยังไม่ทราบแน่ชัดถึงธรรมชาติในการแลก
(สุรพล นาถะพินธุ, ๒๕๕๙) และแหล่งโบราณคดีพรหมทินใต้ (Lertcharnrit, 2014) เปลี่ยนนัก เช่น ใครเป็นผู้ด�าเนินการ มีพ่อค้าคนกลางหรือตัวแทนการค้าหรือไม่
ชุมชนเหล่านี้อยู่ห่างจากพื้นที่ลุ่มน�้าป่าสักและเขตที่สูงทางตะวันออกประมาณ ๗๐ สิ่งของที่น�ามาแลกเปลี่ยนผ่านกระบวนการอย่างไร อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานว่า

- ๘๐ กิโลเมตร อาจจัดว่าเป็นการแลกเปลี่ยนภายในภูมิภาค นักวิชาการบางท่าน มีการน�าวัตถุดิบบางอย่างจากต่างถิ่น (เช่น เปลือกหอยทะเล) มาผลิตงานฝีมือ
เสนอว่าอาจจะมีเครือข่ายการติดต่อกว้างไกลถึงพื้นที่ตอนกลางของประเทศพม่า เช่น ก�าไลและลูกปัด แล้วส่งสินค้าเหล่านั้นไปยังชุมชนอื่น ๆ ทั้งในระดับท้องถิ่น
เนื่องจากพบโบราณวัตถุที่ท�าจากส�าริดที่มีส่วนผสมของทองแดงที่ผลิตจากพื้นที่ และข้ามภูมิภาค

เขาวงพระจันทร์ จังหวัดลพบุรี (Pryce et. al., 2016) โดยสรุป หลักฐานที่กล่าวมาข้างต้นชี้ให้เห็นว่าการติดต่อแลกเปลี่ยนระหว่าง
ลูกปัดหินกึ่งอัญมณี และลูกปัดแก้วก็เป็นหลักฐานที่แสดงถึงการติดต่อกับ ชุมชนในเขตที่ราบลุ่ม แม่น�้าป่าสักตอนล่างและเขตที่สูงทางตะวันออกของภาค
ภายนอก โดยทั่วไปแล้ว นักวิชาการตีความว่าลูกปัดเหล่านี้น�าเข้าจากอินเดีย (เช่น กลางกับชุมชนอื่นเป็นไปอย่างเข้มข้นและต่อเนื่องตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์
Glover, 1996; ธนิก เลิศชาญฤทธ์ และแอลิสัน คาร์เตอร์, ๒๕๕๓ และดูบทความ ตอนปลายจนถึงยุคประวัติศาสตร์ตอนต้น หลักฐานทางโบราณคดีแสดงว่าชุมชน
ของผุสดี รอดเจริญ ในหนังสือเล่มนี้) แต่ผลการวิเคราะห์ลูกปัดแก้วและลูกปัด แถบนี้ไม่ได้อยู่โดดเดี่ยว และผลจากการติดต่อแลกเปลี่ยนทั้งทางเศรษฐกิจและ

หินกึ่งอัญมณีจากแหล่งโบราณคดีสมัยเหล็กในภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียง วัฒนธรรมนี้อาจน�าไปสู่ การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและการเมืองต่อไป และเกิด
เหนือของประเทศไทยแสดงว่าอาจจะผลิตจากแหล่งผลิตอื่น ๆ ที่ไม่ใช่อินเดีย การจัดระเบียบทางสังคมใหม่จนพัฒนามาเป็นสังคมแบบรัฐในสมัยหลัง
เท่านั้น อาจจะเป็นศรีลังกา (Theunissen et al., 2000) และอาจจะมาจากแหล่ง

ภาพที่ ๖ ต่างหูท�าจากเปลือกหอยทะเล จากแหล่งโบราณคดีพรหมทินใต้ จังหวัดลพบุรี
(ภาพโดย บัณฑิต สมประสงค์)

121 ๑๒๑