Page 54 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 54
46
แนวคิดเกี่ยวกับพระอาทิตย1และพระจันทร1
อันที่จริง ความเชื่อเกี่ยวกับพระอาทิตยCและพระจันทรC เปXนแนวคิดที่ปรากฏมาแล+วตั้งแต.
ยุคพระเวท ซึ่งต.อมานำไปสู.การบูชาเทพในกลุ.มเทวดานพเคราะหC ส.วนในพุทธศาสนานั้นก็ปรากฎ
เรื่องราวชาดกที่เกี่ยวข+องกับพระอาทิตยCและพระจันทรCเช.นกัน เพียงแต.ว.าในช.วงต+นอาจไม.นิยมแสดง
ออกเปXนรูปลักษณCเช.นในศาสนาฮินดู และแม+ว.าต.อมาจะปรากฎรูปลักษณCของเทพทั้งสองในประติมาน
วิทยาทางพุทธศาสนา ก็มักปรากฎในลักษณะของภาพสัญลักษณC ที่มักทำเปXนภาพแผ.นวงกลมที่อาจมี
หรือไม.มีรัศมีโดยรอบ โดยอยู.ในบริบทที่เปXนองคCประกอบของพระพุทธองคC (แสดงความเปXนจักรวรรทิน
ของพระพุทธเจ+า) หรือเปXนบริวารของพระโพธิสัตวC (พระโพธิสัตวCอวโลกิเตศวรและพระโพธิสัตวCมัญชูศรี)
ดินแดนที่ปรากฏแนวคิดดังกล.าวและแสดงออกมาทางประติมานวิทยาอย.างแพร.หลาย ได+แก.แถบเอเชีย
กลางและเอเชียตะวันออก จึงมีความเปXนไปได+ว.า แนวคิดในการสะท+อนภาพลักษณCของความเชื่อ
เกี่ยวกับพระอาทิตยCและพระจันทรCได+รับความนิยมในดินแดนแถบนี้มาก.อน
หากศึกษาประวัติการนับถือเทพในแถบเอเชียกลางพบว.า แต.เดิมพระอาทิตยCและพระจันทรC
(เทพ 2 องคCแยกกัน) (พระอาทิตยC - Elios, Miiro = Mithira และพระจันทรC (Mao = Mas of candra-
mas) (Chandra, 2012: 161) เปXนเทพของกลุ.มชนแถบเอเชียกลาง ต.อมาถูกนำเข+ามาสู.ระบบประติ
มานวิทยาในพุทธศาสนา ภาพเทพ 2 องคCนี้ปรากฎบนเหรียญของกษัตริยCแบคเตรียน ภาพของสุริยเทพ
(Miiro – พระอาทิตยC) และจันทรเทพ (Mao – พระจันทรC) ปรากฎอย.างชัดเจนบนเหรียญของพระเจ+า
กนิษกะและหูวิษกะ ที่บามิยันปรากฎภาพกษัตริยCและพระมเหสีถือสัญลักษณCของพระอาทิตยCและ
พระจันทรC เช.นเดียวกับภาพจิตรกรรมฝาผนังบนผนังคูหา K ของวิหารที่ฟองดูกิสถาน ในอาฟกานิสถาน
พระอาทิตยCและพระจันทรCปรากฎกายในรูปของเทพนักรบสวมเสื้อเกราะ นอกจากนี้ในจารึก 3 ภาษา
แห.งกรพัลคัสสุน (Karabalgassun) ที่กล.าวสรรเสริญพระเจ+า Alp Bilga Qayan ยังปรากฎข+อความว.า
“พระองคCเปXนผู+ซึ่งได+รับการสถาปนา (แต.งตั้ง) จากสุริยเทพและจันทรเทพ” (Chandra, 2012: 161)
พระอาทิตยCและพระจันทรC ในฐานะเทพของเอเชียกลาง ได+ถูกนำเข+ามาเปXนหนึ่งในสัญลักษณC
ของเครื่องประกอบเกียรติยศ (เครื่องราชกกุธภัณฑC) ของกษัตริยCแถบอิหร.านและตอนกลางของเอเชีย
กลาง เช.นเดียวกับแนวคิดที่ว.าพระผู+เปXนเจ+าแห.งจักรวาล (The macrocosmic savior) อาศัยอยู.ใน
พระอาทิตยCและพระจันทรC นอกจากนี้ยังปรากฎการนับถือสุริยเทพและจันทรเทพในศาสนามานีกี
(Manichaeism) ด+วย (Chandra, 2012: 103)
การรวมความเชื่อเกี่ยวกับเทพพื้นเมือง เข+ามาอยู.ในระบบเทพในพุทธศาสนาถือเปXนกุศโลบายที่
สำคัญ แม+จะอยู.ในบทบาทของเทพชั้นรองแต.ก็ได+รับการเคารพบูชาอย.างเต็มที่ โดยคนพื้นเมืองเหล.านี้
เมื่อรับพุทธศาสนาเข+ามา ก็ได+นำเทพดั้งเดิมของตนเข+าร.วมในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาได+อย.าง
เหมาะสม
