Page 230 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9

งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙

ภาควิชาโบราณคดีกับการสร้างองค์ ความก้าวหน้าการค้นคว้าด้านโบราณโลหะวิทยายุคก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย
ความรู้ทางด้านโบราณโลหะวิทยา การค้นคว้าทางด้านโลหะกรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ในช่วงเวลาที่ผ่านมาสร้างองค์ความรู้จ�านวนมากเกี่ยวกับ

ความสนใจค้นคว้าทางด้านโบราณโลหะวิทยาของ การผลิตและใช้โลหะสองชนิด คือ ทองแดง/ส�าริด และเหล็ก ซึ่งในส่วนนี้เป็นการประมวลสถานภาพของความรู้
ทางภาควิชาโบราณคดีพัฒนาควบคู่ไปกับการด�าเนิน บางประการที่เกิดจากการท�างานของภาควิชาโบราณคดี หรือที่ภาควิชาเข้าไปมีส่วนร่วมกับโครงการวิจัยต่างๆ
โครงการโบราณคดีต่างๆในประเทศไทย ในรูปแบบ

ของการค้นคว้าส่วนบุคคล หรือการท�าสารนิพนธ์ของ
นักศึกษาสาขาโบราณคดีที่ศึกษาวิเคราะห์หลักฐาน
ทางโบราณคดีที่ได้จากการส�ารวจ หรือขุดค้นทาง โบราณโลหะวิทยาส�าริด
โบราณคดีของภาควิชาโบราณคดี หรือกรมศิลปากร การค้นคว้าเกี่ยวกับส�าริดได้รับความสนใจ การผลิตวัตถุส�าริด รวมถึงผลกระทบของโลหะที่มีต่อ

ภายใต้ประเด็นของการจัดรูปแบบ และอธิบายเทคนิค มากกว่าเมื่อเทียบกับโลหะชนิดอื่นๆ ส่วนหนึ่งเป็น สังคมมนุษย์ในอดีต
การผลิตวัตถุ ผลจากการค้นคว้าอย่างต่อเนื่องของนักวิชาการที่ นอกจากนี้รองศาสตราจารย์ สุรพล นาถะพินธุ
ทั้งนี้อาจกล่าวได้ว่าความสนใจของนักศึกษา เกี่ยวข้องกับโครงการ TAP เช่น รองศาสตราจารย์ ยังเสนอข้อคิดเห็นใหม่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ทาง

โบราณคดีต่อการศึกษาวิเคราะห์หลักฐานทาง สุรพล นาถะพินธุ Prof Vincent Pigott Dr Roberto วัฒนธรรมของชุมชนก่อนประวัติศาสตร์ผ่านหลักฐาน
โบราณคดีที่เกี่ยวข้องโลหะชัดเจนขึ้น ภายหลังการ Ciarla Dr Fiorella Rispoli และ Dr Oliver Pryce และ ประเภททองแดง/ส�าริด เช่น กรณีของที่มา และการ
ขุดค้นทางโบราณคดีที่แหล่งโบราณคดีบ้านดอนตา ผลต่อเนื่องจากการถกเถียงเกี่ยวกับการใช้โลหะแรก แลกเปลี่ยนโลหะทองแดงในพื้นที่ภาคกลาง โดยข้อ
เพชรในปีพ.ศ. ๒๕๑๙ ที่มีการท�าสารนิพนธ์เกี่ยวกับ เริ่มในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นที่แผ่น เสนอดังกล่าวเกี่ยวข้องโบราณวัตถุโลหะที่มีรูปทรง
โบราณวัตถุประเภทโลหะขึ้น ดินใหญ่ที่ยังคงด�าเนินอย่างต่อเนื่อง ความเคลื่อนไหว คล้ายหัวลูกศรปลายตัด (ภาพที่ ๒) พบจากการขุดค้น

ความเข้มข้นของการค้นคว้าด้านดังกล่าวในภาค เหล่านี้ท�าให้มีการผลิตความรู้ใหม่ การสอบทาน หรือ ทางโบราณคดีในพื้นที่เขาวงพระจันทร์ ซึ่งการ
วิชาโบราณคดีเพิ่มมากขึ้นหลังจากรองศาสตราจารย์ วิพากษ์ข้อถกเถียงเดิมเกี่ยวกับการผลิต และใช้ส�าริด วิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีเสนอว่าท�ามาจาก
สุรพล นาถะพินธุ ผู้เชี่ยวชาญทางด้านโบราณคดี ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ทั้งนี้ข้อมูลด้าน ทองแดง และเสนอว่าน่าจะเป็นลักษณะเฉพาะของ

ยุคก่อนประวัติศาสตร์ และโบราณโลหะวิทยา โบราณโลหะวิทยาส่วนมากมาจากการท�างานด้าน วัตถุดิบทองแดงที่ผลิตขึ้นในพื้นที่บริเวณนี้ (Pigott
ประเทศไทย โอนย้ายจากกรมศิลปากรมายังคณะ โบราณคดีในสองพื้นที่หลัก คือภาคตะวันออกเฉียง et al. 1997, 131) ปัจจุบันพบวัตถุที่มีรูปทรงคล้าย
โบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ในต�าแหน่งอาจารย์ เหนือ และภาคกลางของประเทศไทย (ดู Pryce 2014 กันในหลายแหล่งโบราณคดีในภาคกลางฝั่งตะวัน
ประจ�าภาควิชาโบราณคดี ในพ.ศ. ๒๕๓๔ ท�าให้ภาค ส�าหรับประมวลความรู้ที่เกิดจากการท�างานของนัก ออกติดต่อกับลุ่มแม่น�้ามูลตอนบน เช่น แหล่ง
วิชาโบราณคดีกลายเป็นพื้นที่วิชาการส�าคัญในการ วิชาการต่างประเทศ) โบราณคดีบ้านโป่งมะนาว จังหวัดลพบุรี (ภีร์ เวณุ

ผลิตข้อมูลด้านโบราณโลหะวิทยา ภาควิชาโบราณคดีมีส่วนส�าคัญในการผลิต นันทน์ ๒๕๔๘) แหล่งโบราณคดีซับเหว แหล่ง
รองศาสตราจารย์ สุรพล นาถะพินธุ ได้วาง หรือประมวลความรู้ปัจจุบันเกี่ยวกับส�าริดช่วงก่อน โบราณคดีบ้านถ�้าเต่า และแหล่งโบราณคดีอ่างเก็บ
รากฐานเกี่ยวกับการสอนวิชาโบราณโลหะวิทยา และ ประวัติศาสตร์ตอนปลายอย่างต่อเนื่อง ผ่านงาน น�้ามวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี (ธงชัย สาโค ๒๕๕๘,

เชื่อมโยงความรู้ดังกล่าวในการสอนวิชาต่างๆ ซึ่งช่วย วิจัยของนักศึกษาโบราณคดีที่เป็นการจัดรูปแบบของ ๑๐๓) จากข้อมูลแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์
กระตุ้นความสนใจของนักศึกษาให้ค้นคว้าในประเด็น หลักฐาน และการสังเคราะห์ข้อมูลทางโลหะวิทยา ระหว่างแหล่งผลิตทองแดงในเขตเขาวงพระจันทร์ ใน
ด้านนี้ ควบคู่ไปกับค้นคว้าพัฒนาองค์ความรู้เดิมให้ โบราณคดี หรือชาติพันธุ์วรรณนา เพื่อตอบประเด็น ฐานะผู้ผลิตทองแดง กับชุมชนสมัยเหล็กในพื้นที่ภาค
มีความชัดเจนมากขึ้น โดยเฉพาะเรื่องเกี่ยวกับโลหะ การผลิต และการใช้งาน หรือผ่านการเข้าไปมีส่วน กลางฝั่งตะวันออกที่ต้องการทองแดงเพื่อผลิตส�าริด
ส�าริดยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ผ่านการท�า ร่วมในโครงการวิจัยต่างๆ เช่น โครงการ Lopburi นอกจากกรณีศึกษาในพื้นที่ภาคกลางแล้ว การ

โครงการวิจัยต่างๆ อีกทั้งน�าความรู้ที่ได้ไปเผยแพร่ Regional Archaeological Project (LoRAP) ในการ ศึกษาหลักฐานทางโบราณคดีที่เกี่ยวข้องกับโลหะ
ความรู้ดังกล่าวแก่วงวิชาการ และผู้ที่สนใจ ขุดค้นแหล่งโบราณคดีเขาไทรอ่อน ที่เป็นแหล่งถลุง ยังแสดงให้เห็นถึงการติดต่อระหว่างชุมชนระหว่าง
นอกเหนือจากการผลิตองค์ความรู้ทางด้าน ทองแดงในพื้นที่เขาวงพระจันทร์ (Ciarla 2008) ภูมิภาคในประเทศไทยอีกด้วย เช่น กรณีความ

โบราณโลหะวิทยาของภาควิชาโบราณคดีแล้ว ภาค สถานภาพ และองค์ความรู้ด้านโบราณโลหะ สัมพันธ์ทางด้านรูปแบบของกระดึงส�าริดที่พบที่แหล่ง
วิชาโบราณคดียังเป็นหน่วยงานส�าคัญในการให้ค�า วิทยาส�าริดมีการประมวลซ�้าอย่างต่อเนื่องโดยภาค โบราณคดีบ้านก้านเหลือง จังหวัดอุบลราชธานี ใน
ปรึกษา ค�าแนะน�า หรือความเห็นต่างๆเกี่ยวกับเรื่อง วิชาโบราณคดี น�าโดยรองศาสตราจารย์ สุรพล นา เขตลุ่มแม่น�้ามูลตอนปลาย และที่แหล่งโบราณคดี
โลหะวิทยาสมัยโบราณแก่หน่วยงานทั้งภายในคณะ ถะพินธุ มีผลงานปัจจุบันชิ้นส�าคัญ เช่น บทเขียน บ้านโป่งมะนาว (สุรพล นาถะพินธุ ๒๕๕๗, ๑๒๘)
โบราณคดีเอง หรือหน่วยภายนอก เช่น กรมศิลปากร ในหนังสือ “รากเหง้าบรรพชนคนไทย : พัฒนาการ

หรือโครงการวิจัยต่างๆ อีกด้วย ทางวัฒนธรรมก่อนประวัติศาสตร์” ตีพิมพ์เมื่อพ.ศ.
ในภาพรวมกล่าวได้ว่าภาควิชาโบราณคดีผลิตองค์ ๒๕๕๐ บทความเกี่ยวกับประวัติการใช้โลหะสมัย
ความรู้ด้านโลหะวิทยาสมัยโบราณคดีจ�านวนมาก น�า โบราณในประเทศไทย ตีพิมพ์เมื่อพ.ศ. ๒๕๕๓ (สุ

ไปสู่การตั้งประเด็นค�าถามที่น่าสนใจหลายประการ รัตน์ เลิศล�้า และคณะ ๒๕๕๓, ๑๕๑ – ๒๕๙) และ
ที่ช่วยกระตุ้นการศึกษาค้นคว้าต่อไป โดยส่วนต่อไป บทความเรื่อง “โบราณวิทยาเรื่องโลหะส�าริดในยุค
เป็นการสรุปใจความส�าคัญขององค์ความรู้ทางด้าน ก่อนประวัติศาสตร์ของประเทศไทย” ตีพิมพ์เมื่อพ.ศ.
โบราณโลหะวิทยาที่ทางภาควิชาได้ผลิต หรือมีส่วน ๒๕๕๗ โดยบทเขียนที่ยกมาข้างต้นแสดงให้เห็นภาพ
ร่วมผลิตขึ้นมา ของเทคโนโลยีส�าริด และหลักฐานทางโบราณคดีที่

เกี่ยวข้อง เช่น การท�าเหมือง การถลุงทองแดง และ

230 ๒๓๐