Page 232 - งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ 9
P. 232
งานโบราณคดีใต้ร่มพระบารมีในหลวงรัชกาลที่ ๙
ภาพที่ ๓ ซากเตาถลุงเหล็กที่แหล่งโบราณคดีบ้านเขาดินใต้
ตะกรันจ�านวนมาก และก้อนกรวดศิลาแลง เป็นต้น ดังกล่าวสามารถตอบสนองความต้องการเหล็กในช่วง ที่ปริมาณของอลูมิน่าสูง แตกต่างจากแร่เหล็กทั่วไป
การก�าหนดอายุตัวอย่างถ่านด้วยวิธี Accelerator ก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายได้ไม่มากก็น้อย เช่น เฮมาไทต์ หรือแมกนีไทต์ ท�าให้กรรมวิธีที่ใช้ใน
Mass Spectrometer พบว่ากิจกรรมการถลุงเหล็กที่ นอกจากนี้ยังพบด้วยว่ารูปแบบของเทคโนโลยี การถลุงเหล็กในพื้นที่อ�าเภอบ้านกรวดแตกต่างออก
แหล่งโบราณคดีทั้งสองแห่งข้างต้นมีอายุอยู่ในช่วง ดังกล่าวแตกต่างไปจากข้อมูลเทคโนโลยีการถลุง ไปในรายละเอียด กล่าวคือ ช่างถลุงจ�าเป็นต้องอัด
ปลายของสมัยเหล็ก (AD200-500 หรือประมาณ เหล็กในภาคกลางของประเทศไทยที่ได้จากแหล่ง อากาศจ�านวนมากเข้าไปในเตาถลุงเพื่อเร่งความ
0
๑,๘๐๐-๑,๕๐๐ ปีมาแล้ว) เป็นหลักฐานใหม่ของ โบราณคดีบ้านดีลัง จังหวัดลพบุรี ที่ตั้งใกล้กับแหล่ง ร้อนให้สูงถึง ๑,๓๐๐ C พร้อมกับใช้ถ่านปริมาณ
การถลุงเหล็กในช่วงยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย แร่เหล็กขนาดใหญ่ที่เขาทับควาย ดังนั้นจึงเป็นไปได้ มาก เพื่อคงความร้อนในระดับที่ต้องการ และสร้าง
นอกจากนี้การขุดค้นทางโบราณคดีที่แหล่งโบราณคดี ว่าข้อจ�ากัดทางด้านธรณีวิทยาอาจมีส่วนส�าคัญใน บรรยากาศแบบสูญอากาศที่สูงกว่าปกติ เพื่อป้องกัน
บ้านสายโท ๘ ยังพบหลักฐานการอยู่อาศัย และการ การก�าหนดลักษณะของเทคโนโลยีในแต่ละพื้นที่ของ ไม่ตะกรันแข็งตัวก่อนการถลุงเสร็จสิ้น ที่เป็นผลมา
ฝังศพที่สันนิษฐานว่ามีอายุในช่วงก่อนหน้ากิจกรรม ประเทศไทย จากปริมาณของอลูมิน่าในแร่ที่สูง ผลลัพธ์ที่ได้จาก
การผลิตเหล็กอีกด้วย กรรมวิธีที่ได้จากการแปลความผลการวิเคราะห์ กระบวนการข้างต้น คือ ตะกรันที่มีความพรุนสูง ซึ่ง
การวิเคราะห์ และแปลความหลักฐานทาง ของหลักฐานการถลุงเหล็กในเขตอ�าเภอบ้านกรวด เกิดจากปริมาณของเหล็กออกไซด์ที่ต�่า แตกต่างไป
โบราณคดีด้วยวิธีทางโบราณโลหะวิทยา เช่น การ มีลักษณะคือ เป็นการถลุงเหล็กจากก้อนกรวดศิลา จากตะกรันจากการถลุงเหล็กทั่วไป
วิเคราะห์ข้อมูลทางกายภาพ และองค์ประกอบทาง แลง เริ่มจากการหาก้อนกรวดศิลาแลงที่เหมาะสม โลหะเหล็กที่ถลุงได้ (iron bloom) สันนิษฐานว่า
เคมีของหลักฐานประเภทต่างๆ ร่วมกับหลักฐาน และ สันนิษฐานจากลักษณะของหลักฐานเป็นไปได้ว่าช่าง มีปริมาณของคาร์บอนปะปนในระดับที่เปลี่ยนโลหะ
ร่องรอยทางโบราณคดีอื่นๆ สามารถสร้างภาพเกี่ยว ถลุงอาจคัดเลือกจากลักษณะภายนอกเป็นหลัก หลัง ที่ได้จากเหล็กอ่อน (soft iron) เป็นเหล็กกล้าระดับ
กับเทคโนโลยี และกิจกรรมการผลิตเหล็กในช่วงสมัย จากนั้นจึงผสมแร่กับถ่านในสัดส่วนที่เหมาะสม ใส่ ล่าง (mild steel) ที่ถือว่าคุณภาพดีกว่าเหล็กอ่อน
เหล็กตอนปลายในพื้นที่อ�าเภอบ้านกรวด (อิสราวรรณ เข้าไปในเตาถลุง ที่ท�าจากดินเหนียวท้องถิ่นที่มีองค์ ซึ่งทั่วไปแล้วการถลุงเหล็กด้วยวิธีทางตรงมักจะผลิต
อยู่ป้อม ๒๕๕๓; Chuenpee et al. 2014; Venunan ประกอบทางเคมีแตกต่างไปจากที่ใช้ผลิตภาชนะดิน เหล็กอ่อนมากกว่าเหล็กกล้า
2016) สรุปภาพรวมได้ดังนี้ คือ เทคโนโลยีการผลิต เผา เป็นแบบเตาปล่องที่แบ่งเป็นสองส่วน คือ ส่วน นอกเหนือจากการสร้างภาพเทคนิคการถลุงเหล็ก
เหล็กเกี่ยวข้องกับการถลุงเหล็กจากก้อนกรวดศิลา หน้า และส่วนที่ใช้ถลุง ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางราว สมัยโบราณแล้ว การวิเคราะห์หลักฐานจากแหล่ง
แลงด้วยวิธีทางตรง (direct smelting method หรือ ๖๐-๘๐ เซนติเมตร ตัวเตามีท่อลมติดตั้งอยู่ ต่อ โบราณคดีบ้านสายโท ๘ ใต้ ยังพบกิจกรรมการตี
bloomery process) คล้ายคลึงกับข้อเสนอของการ เข้าไปที่สูบลม เพื่ออัดอากาศเข้าไปในเตาถลุง เพื่อ เหล็กขั้นต้นอีกด้วย (primary smithing หรือ bloom
ถลุงเหล็กที่แหล่งโบราณคดีบ้านดงพลอง ที่อาจ ท�าปฏิกิริยากับความร้อน และถ่าน สร้างบรรยากาศ smithing) ในลักษณะของกลุ่มตะกรันที่แตกต่าง
สัมพันธ์กับสภาพธรณีวิทยาของภาคตะวันออกเฉียง แบบสูญอากาศ (reducing condition) เหมาะสมกับ ไปจากตะกรันจากการถลุงเหล็กในเรื่องของรูปทรง
เหนือที่ไม่มีแหล่งแร่เหล็กขนาดใหญ่ แต่ในทาง การเปลี่ยนออกไซด์ของเหล็กในแร่ให้กลายเป็นโลหะ โครงสร้างระดับจุลภาค และองค์ประกอบทางเคมี
กลับกันศิลาแลงที่มีปริมาณสะสมของแร่เหล็กใน เหล็ก กรรมวิธีข้างต้นนั้นไม่แตกต่างมากนักจากการ (ภาพที่ ๕) โดยหลักฐานดังกล่าวนี้พบเพียงไม่กี่แห่ง
โครงสร้างสามารถพบได้ทั่วไปในพื้นที่ โดยทรัพยากร ถลุงเหล็กทางตรง แต่ด้วยการใช้ก้อนกรวดศิลาแลง ในประเทศไทย
232 ๒๓๒
