Page 84 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

76

มหิษาศกะและธรรมคุปตกะ แสดงให-เห็นว0าในสมัยของพระเจ-ากนิษกะที่พุทธศาสนาเจริญรุ0งเรืองแถบ

เอเชียกลางนี้น0าจะเปLนนิกายสรรวาสติวาท หรือในชื่อลัทธิย0อยคือ มูล-สรรวาสติวาท

หลักฐานโบราณคดีในเมืองตักศิลา

ตักศิลามีความเจริญรุ0งเรืองยาวนานมากกว0า 3000 ป] สิ้นสุดลงโดยการรุกรานของ

ฮั่นขาวในราว พ.ศ. 1008 จากการขุดค-นทางโบราณคดีโดย เซอรPจอหPน มาแชล นักโบราณคดีชาวอังกฤษ
พบว0ามีแหล0งที่อยู0อาศัยในเมืองตักศิลา 3 แห0งเรียงลำดับตามระยะเวลาได-ดังนี้

1. เนินดินภีรP (Bhir Mound) มีอายุเก0าสุด ตั้งอยู0บนที่ราบสูงขนาดเล็ก กำแพงเมืองสร-าง
ด-วยดินหรืออิฐดิบและซุง ถนนภายในเมืองเปLนถนนแคบ ๆ และผังของบ-านเรือนก็ไม0

สม่ำเสมอ จากการขุดค-นพบว0ามีการอยู0อาศัย 4 ช0วง คือ ช0วงแรกเปLนช0วงที่เปLนอิสระไม0

ขึ้นกับใคร ช0วงที่สองอยู0ในสมัยราชวงศPโมริยะ ช0วงที่สามจากศตวรรษที่ 4 ก0อน
คริสตกาล และช0วงที่สี่จากราวคริสตศตวรรษที่ 5-6 สถูปธรรมราชิกะ ซึ่งเปLนพุทธสถาน

แรกสุดของตักศิลาน0าจะอยู0ในช0วงนี้
2. เมืองสิรกัป (Sirkap) เปLนชุมชนเมืองรุ0นที่สองซึ่งย-ายศูนยPกลางมาจากเนินภีรP สร-างขึ้น

โดยพวกแบคเตรียน-กรีก ราวศตวรรษที่ 2 ก0อนคริสตกาล เมืองสิรกัปมีการอยู0อาศัย

ติดต0อกันราว 3-4 ศตวรรษ กำแพงเมืองสร-างด-วยก-อนหินกรวด ผังเมืองเปLนตาหมากรุก
ถนนตัดกันเปLนมุมฉาก จากการขุดแต0งที่เมืองนี้ได-พบจารึกอราเมอิก กล0าวถึงการ

ประดิษฐานเสาจารึกเพื่อเปLนเกียรติในโอกาสที่ “ปริยทรรสี –อโศก-เจ-าชายอุปราช

ปกครองเมืองตักศิลา”
3. เมืองสิรสุข (Sirsukh) ตั้งห0างออกไปทางตะวันออกเฉียงเหนือของเมืองสิรกัปสร-างขึ้น

โดยพวกกุษาณ ลักษณะของเมืองเปLนแบบเอเชียกลาง ผังรูปสี่เหลี่ยมผืนผ-ากำแพงเมือง
สร-างด-วยหิน

นอกจากเมืองทั้งสามแล-ว ยังมีศาสนสถานกระจายตัวกันอยู0ทั่วไป ส0วนใหญ0เปLนสถูปและอาราม

ในพุทธศาสนา โดยจะพบหนาแน0นทางด-านใต-ของหุบเขา ที่สำคัญได-แก0 ธรรมราชิกะสถูป, กลุ0ม
สังฆาราม 4 หลังทางตะวันออกเฉียงใต-ของธรรมราชิกสถูป, พุทธสถาน Chir Tope A, B, C และ D

พุทธสถานที่สำคัญมากอีกแห0งหนึ่งคือ สังฆารามที่ Kalawan (Chadasila–ฉัฑศิลา) ซึ่งมีขนาดใหญ0เปLน
ที่สองรองจากธรรมราชิกสถู