Page 404 - ตำราโบราณคดีอินเดีย
P. 404
โบราณคดีอินเดีย | 396
จากการที่ได้พบหลักฐานโบราณคดีคือเหรียญตะกั่วของราชวงศ์สาตวาหนะที่มีอายุ
ประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 2 (พุทธศตวรรษที่ 8) ตรงกลางเหรียญมีภาพคล้ายคน สวมเครื่องประดับ
ศีรษะคล้ายตรีศูลเหมือนที่พบบนเศียรของปาศุปติที่พบที่โมเหนโจ-ดาโร ด้านขวาของภาพคนมีรูปวัว
อยู่ในกรอบ (คอก) ด้านซ้ายเป็นเสาสูง (Srinivasan) สันนิษฐานว่าภาพดังกล่าวน่าจะมีส่วนสัมพันธ์
กับสัญลักษณ์ที่กล่าวมา (คือพาหนะของเทพ, ธวัช-สตัมภะ และพลี-ป ฐะ) เนื่องจากในสมัยของเหรียญ
นั้นยังไม่ปราก การจัดองค์ประกอบของสัญลักษณ์ดังกล่าวในศาสนสถาน จึงน่าจะแสดงให้เห็นถึง
จุดเริ่มต้นของการจัดองค์ประกอบดังกล่าวในสมัยต่อมา ที่น่าสนใจคือวัวอยู่ในคอกและหันหน้าไปคน
ละทางกับเทพ แต่ในสมัยหลังโคนนทิหันหน้าสู่เทพเจ้าและหมอบอยู่บนฐาน 83 (ภาพที่ 8.156)
เทวาลัยกลางแจ้งจะล้อมรอบด้วยกําแพงสูง (ปราการ) มีประตูตามทิศหลัก 4 ประตู
เป็นประตูทางเข้าหลัก 1 ประตู ละประตูรองอีก 3 ประตู ประตูเหล่านี้ประดับด้วยโคปุระ (มีลักษณะ
เป็นหอสูง) ภายในกําแพงอาจมีเทวาลัยบริวารของเทพบริวาร เช่นวัดของพระศิวะอาจมีเทวาลัย
บริวารของพระคเณศ ปารวตี สุพรหมัณยะ และจันเทศวร ส่วนในวัดของพระวิษณุ อาจมีเทวาลัย
บริวารของพระลักษมี หนุมานและครุฑ เป็นต้น
ตัวอย่างของสถาปัตยกรรมที่มีรูปแบบที่สมบูรณ์ตามที่กล่าวมาคือศาสนสถานกันทริยะ
มหเดา (มหาเทวะ) (Kandariya Mahadeo) ที่ขชุราโห (Khajuraho) ในอินเดียกลาง ซึ่งมีอายุอยู่ใน
คริสต์ศตวรรษที่ 10 (พุทธศตวรรษที่16)
มีคัมภีร์โบราณจํานวนมากที่กล่าวถึงกฎเกณฑ์ของรูปแบบสถาปัตยกรรมตามดินแดน
ต่าง ๆ ของอินเดียที่รู้จักกันโดยทั่วไปคือ วัสตุศาสตร์ ซึ่งมีที่มาจากพระสูตร ปุราณะ และอาคม
นอกจากนี้ยังปราก ในวรรณกรรมตันตระและพฤหัตสังหิตา อย่างไรก็ตามคัมภีร์เหล่านั้นกล่าวตรงกัน
ว่ารูปแบบสถาปัตยกรรมอินเดียแบ่งออกได้เป็น 3 รูปแบบคือ นครา (nagara) ทราวิฑ (dravida)
และเวสะระ (vesara) ซึ่งมีผังที่ต่างกันคือ นคราใช้ผังสี่เหลี่ยม ทราวิฑมีผังแปดเหลี่ยม และเวสะระมี
ผังวงกลม (สถาปัตยกรรมแบบเวสะระซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมที่มีลักษณะผสมผสานของรูปแบบ
ภาคเหนือ (นครา) กับภาคใต้ (ทราวิท) ส่วนใหญ่พบแถบเดคข่านตะวันตกและกรรณา กะตอนใต้
84
เชื่อว่ารูปแบบนี้พัฒนามาจากพุทธสถานตอนต้นแบบที่มีผังรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าปลายมน (apsidal))
อย่างไรก็ตาม รูปแบบหลัก ๆ ของสถาปัตยกรรมอินเดียอาจแบ่งอย่างชัดเจนเป็น 2
รูปแบบใหญ่ ๆ และหลายสกุลช่าง คือ
1. บบอินเดียเหน อ หรือแบบอินโด-อารยัน หรือแบบนครา (นคร – nagara) มี
ลักษณะเป็นหอสูง หลังคาโค้งมน และมีโครงร่างเป็นเส้นโค้ง
83
Srinivasan : p.28.
84 Harshananda : pp.5-6.
