Page 30 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 30
22
ด+วยแนวคิดแบบมหายานเกี่ยวกับพระโพธิสัตวCที่มีความเมตตากรุณาและต+องคอยช.วยเหลือ
ผู+คนให+หลุดพ+นจากสังสารวัฏ นำมาสู.ความห.วงใยในความทุกขCทรมานของสรรพสัตวC ดังปรากฎแนวคิด
มหายานดังกล.าวอย.างชัดเจนในคัมภีรCมหายานรุ.นแรก ๆ ทั้งในนิกายเถรวาทที่ใช+ภาษาสันสกฤต (คัมภีรC
ลลิตวิสตระ) และคัมภีรCมหายานรุ.นแรก คือ สัทธรรมปุณฑริกสูตร คัมภีรCทั้งสองเริ่มปรากฎแนวคิด
เกี่ยวกับพระโพธิสัตวCแพทยCและพระพุทธเจ+าแพทยC จากการเคารพบูชาพระไภสัชยราชัน (ที่ได+รับการ
กล.าวถึงในคัมภีรCสัทธรรมปุณฑริกสูตร) น.าจะมีความสัมพันธCที่นำไปสู.พัฒนาการของลัทธิการบูชา
พระพุทธเจ+าแพทยC-ไภษัชยคุรุ ในเอเชียกลางหรือแคชเมียรCในราวคริสตศตวรรษที่ 3 (พุทธศตวรรษที่ 8)
และกลายเปXนลัทธิที่สำคัญในจีนราวพุทธศตวรรษที่ 9 แม+ว.าพระสูตร (คัมภีรC) ที่อุทิศแด.พระองคCจะเปXน
ที่นิยมในเอเชียกลางราวพุทธศตวรรษที่ 12 (Zysk, 2000: 62)
แนวคิดเกี่ยวกับพระโพธิสัตว1และพระพุทธเจ7าแพทย1ในคติวัชรยาน
ดังจะเห็นได+ว.า กำเนิดและพัฒนาการของแนวคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ+าแพทยC เจริญควบคู.ไปกับ
พัฒนาการของพุทธศาสนา (จากมหายานสู.มหายานตันตระ) โดยแนวคิดดังกล.าว ปรากฎชัดเจนขึ้นใน
แนวคิดทางปรัชญาและหลักปฎิบัติของพุทธศาสนานิกายวัชรยานตันตระที่มีความสัมพันธCกับไสยศาสตรC
และการใช+เวทมนตรCคาถา ซึ่งถูกนำมาผสมผสานกับการแพทยCแบบโบราณ (traditional medical) ลัทธิ
การนับถือพระโพธิสัตวCและพระพุทธเจ+าแพทยCผนวกกับการเยียวยารักษาโรคในรูปแบบนี้ค.อย ๆ
พัฒนาขึ้น และจากการที่เราไม.พบแนวคิดนี้ในส.วนอื่น ๆ ของอินเดียในช.วงต+น ๆ นอกจากทางภาค
ตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย ซึ่งน.าจะเปXนแหล.งกำเนิดของคัมภีรCรุ.นแรก ๆ ที่กล.าวถึงพระโพธิสัตวCและ
พระพุทธเจ+าแพทยC (รวมถึงแหล.งกำเนิดแนวคิดและพัฒนาการขั้นต+นของมหายานตันตระ ดูเพิ่มเติมใน
จิรัสสา คชาชีวะ, 2559) จึงมีความเปXนไปได+ว.าภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดียน.าจะมีส.วนอย.าง
สำคัญต.อกำเนิดและพัฒนาการของแนวคิดนี้ จากนั้นจึงกระจายไปสู.เอเชียกลาง จีน และธิเบต
กำเนิดและแนวคิดเกี่ยวกับพระไภษัชยคุรุ
โรคภัยไข+เจ็บแม+จะเปXนสิ่งธรรมดาสามัญที่เกิดขึ้นกับสัตวCโลกทุกผู+ทุกนาม และนับเปXนหนึ่งใน
ทุกขCที่สัตวCโลกต+องการหลุดพ+น เปXนที่มาของกำเนิด “ไภษัชยคุรุ” พระพุทธเจ+าแพทยC (Medicine
Buddha) ตามแนวทางของพุทธศาสนามหายาน และเปXนที่รู+จักอย.างแพร.หลายในเอเชียตะวันออก เช.น
จีน ญี่ปุZน
ความเปXนมาของการนับถือและลักษณะทางประติมานวิทยาของพระองคCค.อนข+างคลุมเครือ
ในทางประติมานวิทยาของประเทศอินเดีย เราไม.พบรูปเคารพที่ชัดเจนที่แสดงถึงลักษณะของพระองคC
เช.นที่พบในปàจจุบันในประเทศจีน ญี่ปุZน และประเทศในเอเชียตะวันออกอื่น ๆ เหตุใดจึงเปXนเช.นนั้น
เพื่อจะคลี่คลายปมปàญหาดังกล.าวจึงต+องพยายามศึกษาความเปXนมา หรือประวัติการนับถือพระไภษัชย
คุรุในประเทศต.าง ๆ ที่กล.าวมา ซึ่งอาจทำให+เห็นพัฒนาการการนับถือพระพุทธเจ+าแพทยCได+
