Page 32 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

24

1. คัมภีร1ทางพุทธศาสนาที่แสดงให7เห็นถึงความสัมพันธ1ของพุทธศาสนากับการแพทย1

1.1) คัมภีร1ไภษัชยวัสดุ (bhaisajyavastu – สันสกฤต)

หรือ เภษัชชัก-ขันธกะ (Bhesajjakkhandhaka – บาลี) เปXนส.วนหนึ่งของพระวินัย
ชื่อของคัมภีรCนี้อาจดูเหมือนจะสัมพันธCกับพระโพธิสัตวC-พระพุทธเจ+าแพทยCไภษัชยคุรุ หากแต.โดยความ

เปXนจริงแล+ว เปXนส.วนหนึ่งของพระวินัยที่กล.าวโดยทั่วไปเกี่ยวกับการใช+ยา และการรักษาโรคในหมู.

คณะสงฆC (เภสัช = ยา)
พระวินัยเกี่ยวกับไภษัชยวัสดุ (Bhaisajyavastu) ปรากฏครั้งแรกหลังการสังคายนาครั้งที่ 2

ราวครึ่งแรกของศตวรรษที่ 4 ก.อนคริสตกาล เปXนส.วนหนึ่งที่เก.าที่สุดในพระวินัย แสดงให+เห็นถึงรูปแบบ
ที่เก.าที่สุดของการแพทยCในพุทธาราม ปรากฎทั้งในพระวินัยของนิกายสรรวาสติวาท ธรรมคุปตกะ

มหิษาสกะ มหาสังฆิกะ มูลสรรวาสติวาท และเถรวาท

ในพุทธศาสนาฝZายบาลี

เภสัชชขันธกะ (หมวดวaาด7วยยา) อันเปXนส.วนหนึ่งของ พระวินัยปèฏก(ภาษาบาลี) มีการ
กล.าวถึงเรื่องที่สัมพันธCกับยาและการรักษาโรคของสงฆC ตัวอย.างเช.น (สุชีพ ปุญญานุภาพ, 2539: 237-

239)

- ทรงอนุญาตเภสัช 5 และอื่น ๆ (เช.น เนยใส เนยข+น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ+อย) สำหรับภิกษุ
อาพาธให+ฉันได+

- ทรงอนุญาตให+ฉันมูลเภสัช (ยาที่เปXนหัวหรือเหง+าไม+) เช.น ขมิ้น ขิง ได+ตลอด แต.ต+องมีเหตุ

อันควร
- ทรงอนุญาตให+ฉันกสาวเภสัช (ยาที่เปXนน้ำฝาดจากต+นไม+), ปàณณเภสัช (ใบไม+ที่เปXนยา),

ผลเภสัช (ผลไม+ที่เปXนยา), ชตุเภสัช (ยางไม+ที่เปXนยา), โลณเภสัช (เกลือที่เปXนยา) ได+ตลอด
ชีวิตเมื่อมีเหตุอันควร

- ทรงอนุญาตยาผง, ยาตา, ยาทาเท+า

- ทรงอนุญาตให+นำเลือดออกด+วยใช+เขาควายขุด
- ทรงอนุญาตการผ.าฝê เปXนต+น

ในส.วนของ จีวรขันธกะ (หมวดวaาด7วยจีวร) ของพระวินัยปèฏก มีการกล.าวถึงพระภิกษุอาพาธ

ด+วยเช.นกัน ตัวอย.างเช.น

- ทรงอนุญาตคำขอ 8 ประการของนางวิสาขา จากการที่นางวิสาขาปรารถนาจะถวายความ
สะดวกแก.พระภิกษุสงฆC จึงกราบทูลขอพร 8 ประการ เพื่อถวายสิ่งต.าง ๆ แก.ภิกษุ ใน

จำนวนนั้นมี 2 ข+อที่เกี่ยวข+อง คือ คิลานภัต (อาหารสำหรับภิกษุผู+ปZวยไข+) คิลานุปàฏฐากวัต