Page 29 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 29
21
วิชาการทั่วไป) แต.จากแนวความคิดของพระพุทธองคCที่เล็งเห็นความสำคัญของการแพทยCหรือสุขอนามัย
ทำให+ในสังฆารามในพุทธศาสนาก็มีการเรียนการสอนหรือการถ.ายทอดความรู+ทางการแพทยCด+วย ทำให+
การแพทยCขยายออกไปอย.างกว+างขวางกลายเปXนความนิยม ความคิดหรือความเชื่อเดิมที่ว.าผู+มีอาชีพ
แพทยCเปXนที่รังเกียจในสังคมค.อย ๆ หมดไป สังคมเล็งเห็นความสำคัญของการแพทยC ในช.วงเวลาที่
พุทธศาสนาเจริญรุ.งเรืองในอินเดียควบคู.ไปกับการค+า ชนชั้นกลาง (พ.อค+า) มีส.วนอย.างสำคัญในการ
อุปถัมภCและเผยแพร.พุทธศาสนารวมถึงการแพทยCในสังฆาราม จากนั้นได+รับการอุปถัมภCจากกษัตริยC
โดยเฉพาะสมัยคุปตะดังที่ได+กล.าวมาแล+ว
แนวคิดเกี่ยวกับการแพทยCในพุทธศาสนา เริ่มปรากฏชัดเจนในคัมภีรCพุทธศาสนาเถรวาทที่ใช+
ภาษาสันสกฤต นั่นคือ คัมภีรCลลิตวิสตระ ของนิกายสรรวาสติวาทในพุทธศาสนาเถรวาท (ซึ่งเปXนตัว
เชื่อมต.อกับมหายาน) คัมภีรCดังกล.าวเขียนเปXนภาษาสันสกฤตผสมปรากฤต ไม.ทราบผู+แต.ง แต.เนื้อหา
แสดงให+เห็นถึงแนวคิดและคติความเชื่อของฝZายมหายานชัดเจน ในอัธยายที่ 1 ของคัมภีรCนี้มีข+อความที่
กล.าวเน+นให+เห็นว.า “พระพุทธเจ+าทรงเปXนแพทยCผู+ยิ่งใหญ.” (king of Medicine) ผู+สามารถปลดเปลื้อง
ความเจ็บปวดและความทุกขCทรมานของมวลมนุษยC (ผาสุข อินทราวุธ, 2543: 62) อย.างไรก็ตาม
นักวิชาการส.วนใหญ.มองว.า แม+คัมภีรCลลิตวิสตระจะเปXนของนิกายเถรวาทที่ใช+ภาษาสันสกฤต แต.ก็แสดง
ให+เห็นแนวคิดที่มีแนวโน+มค.อนไปทางมหายานค.อนข+างชัดเจน จนบางท.านจัดว.าคัมภีรCนี้เปXนหนึ่งใน
“ไวปุลยสูตร” ของมหายาน
ในนิกายเถรวาทเราไม.พบว.ามีการกล.าวถึงพระโพธิสัตวCหรือพระพุทธเจ+าแพทยC อีกทั้งการนับถือ
พระโพธิสัตวCหรือพระพุทธเจ+าแพทยCไภษัชยคุรุนี้ก็ไม.แพร.หลายในอินเดียโบราณ แต.แนวคิดดังกล.าวได+
ถูกพัฒนาขึ้นด+วยแนวคิดทางพุทธศาสนาอย.างชัดเจนในช.วงเวลาต.อมา โดยพัฒนาไปพร+อม ๆ กับ
พัฒนาการของพุทธศาสนาเถรวาทสู.มหายานโดยเฉพาะอย.างยิ่งมหายานตันตระ ซึ่งมีแนวคิดเกี่ยวกับ
พระโพธิสัตวCเปXนประเด็นสำคัญ ในนิกายมหายานมีการระบุว.า การรักษาผู+ปZวยเปXนสิ่งที่จำเปXนต+อง
กระทำ (Zysk, 2000: 67) ผู+ปฏิบัติตามแนวทางแห.งพระโพธิสัตวCจะต+องสามารถรักษาผู+ปZวยได+ (ทั้งทาง
ร.างกายและจิตใจ) โดยขณะทำการรักษาต+องท.องมนตรCพร+อมกับการเอ.ยพระนามพระพุทธเจ+าและ
พระโพธิสัตวCแพทยC (การเยียวยารักษาร.างกายจะช.วยให+จิตสงบและนำไปสู.การหลุดพ+น)
เปXนธรรมดาว.า กายกับใจนั้นเปXนสิ่งที่อาศัยกันและกัน พอกายเจ็บปZวยไม.สบาย จิตใจก็ไม.สบาย
เศร+าหมอง ในทำนองเดียวกันเมื่อจิตใจไม.สบายก็พลอยให+กายไม.สบายไปด+วย กายกับใจจึงมี
ความสัมพันธCกันอย.างแนบแน.น ความเจ็บปZวยด+านหนึ่งอาจส.งผลถึงอีกด+านหนึ่ง ผู+ปZวยทางกายหาก
จิตใจไม.เข+มแข็งก็อาจทรุดหนักลงได+ เช.นเดียวกับโรคทางใจบางอย.างก็ส.งผลให+เกิดโรคทางกายได+ จิตใจ
ที่มีความผิดปกติเปXนตัวกีดกันการพัฒนาของจิตวิญญาณที่จะนำไปสู.การหลุดพ+นนำ ดังนั้นจึงเปXนหน+าที่
ของพระโพธิสัตวCและพระพุทธเจ+าแพทยCในการที่จะช.วยเหลือรักษาเยียวยาผู+ที่มีข+อบกพร.องเหล.านี้
อันนำไปสู.พัฒนาการต.อมาของความเชื่อเกี่ยวกับพระพุทธเจ+าแพทยCโดยเฉพาะอย.างยิ่งในเอเชีย
ตะวันออก
