Page 25 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ
P. 25
17
เรื่องเลBาที่มีชื่อเสียงเกี่ยวกับหมอชีวก โกมารภัจจ; ปรากฏเปPนสBวนหนึ่งของ “ขันธกะ”ใน
พระวินัยปõฎก อันเปPนคัมภีร;ที่ให?ข?อมูลอยBางกว?าง ๆ เกี่ยวกับการแพทย;ในอินเดียโบราณรวมถึงเรื่องเลBา
ตBาง ๆ ที่เกี่ยวกับการรักษาโรคที่สัมพันธ;กับพระสงฆ; จากสำนวนดั้งเดิมภาษาบาลี เรื่องราวเกี่ยวกับ
การแพทย;ที่ปรากฎใน “ขันธกะ” ได?ถูกถBายทอดออกไปสูBคัมภีร;ภาษาอื่น ๆ ทั้งสันสกฤต ธิเบต และจีน
โดยได?รับการปรับแตBงให?มีรายละเอียดแตกตBางกันไปขึ้นอยูBกับพัฒนาการของพุทธศาสนาโดยเฉพาะ
อยBางยิ่งพุทธมหายานตันตระ (วัชรยาน) รวมถึงอิทธิพลวัฒนธรรมความเปPนอยูBของแตBละท?องถิ่น
โดยลักษณะของเนื้อหาแล?ว เรื่องเลBาดังกลBาวมีลักษณะผสมผสานระหวBางความจริง (การรักษาเยียวยา)
กับเรื่องที่แตBงขึ้น (ประวัติของทBานที่แตBงให?ดูเกินจริง)
เรื่องราวของหมอชีวกโกมารภัจจ;ปรากฏอยูBในพระวินัยเกี่ยวกับจีวรสงฆ; “จีวรขันธกะ”
(Jivarakhandhaka) (หมวดวBาด?วยจีวร) โดยเปPนบทที่ 5 ของพระวินัยนิกายมหีศาสกะ (Mahisasaka
school) บทที่ 6 ของนิกายธรรมคุปตกะ (Dharmaguptaka) บทที่ 7 ของนิกายสรรวาสติวาทและ
มูลวาสติวาท (Sarvastivada and Mulavastivada) และบทที่ 8 ของเถรวาท (Theravada) ในสBวนของ
สำนวนภาษาบาลีมีลักษณะที่เน?นลักษณะที่เปPนจริงทางประวัติศาสตร;ของชีวิตและงานของชีวกโก
มารภัจจ; แตBสำนวนมหายานกลับเน?นเรื่องราวของอำนาจพิเศษและปาฏิหาริย;
สำนวนภาษาบาลี กลBาววBา ชีวก โกมารภัจจ; เปPนบุตรของสาลวตี (Salavati) โสเภณีชั้นสูงแหBง
กรุงราชคฤห;หลังคลอดได?ถูกนำไปทิ้ง และเจ?าชายราชกุมาร (อภัย) เปPนผู?นำไปชุบเลี้ยง ในสำนวนบาลี
กลBาววBาทBานได?นามวBา “ชีวก (Jivaka) เนื่องจากทBานได?รอดชีวิตหลังจากถูกนำไปทิ้ง (Jiva = มีชีวิต)
สBวนชื่อท?าย “โกมารภัจจ; Komarabhacca หมายถึง “ได?รับการเลี้ยงดูโดยเจ?าชาย” เมื่อถึงวัยเลBาเรียน
ทBานมีความประสงค;จะเรียนทางด?านการแพทย;และยา ทBานได?เดินทางไปยังตักศิลาซึ่งขณะนั้นเปPน
สถานที่ศึกษาที่มีชื่อเสียงทางด?านการแพทย; หลังจากเรียนภาคทฤษฎีเปPนเวลาเจ็ดปçจึงได?เรียน
ภาคปฏิบัติจนจบการศึกษา
ผลงานการรักษาโรคของทBานที่มีการกลBาวถึง เชBน รักษาโรคปวดศีรษะของภริยาเศรษฐีผู?หนึ่ง
ด?วยการใช?ยาน้ำมันให?นัตถุ;ทางจมูก รักษาโรคริดสีดวงทวารของพระเจ?าพิมพิสารหายด?วยให?ทายาเพียง
ครั้งเดียวจึงได?รับแตBงตั้งให?เปPนแพทย;ประจำราชสำนักและประจำองค;พระพุทธเจ?าพร?อมทั้งภิกษุสงฆ;
รักษาโรคลำไส?ใหญBด?วยการผBาตัด รักษาโรคผอมเหลืองของพระเจ?าจัณฑปaชโชตแหBงกรุงอุชเชนีด?วยการ
ถวายยาให?ทรงดื่ม ถวายยาถBายแดBพระผู?มีพระภาคโดยไมBต?องให?เสวย เพียงอบยาใสBดอกอุบล 3 กำแล?ว
ให?ใช?พระหัตถ;ขยี้ทีละกำ
ในสBวนที่เกี่ยวข?องกับจีวร คือ ทBานเปPนผู?ที่ได?ขอร?องตBอพระผู?มีพระภาคเพื่อให?ภิกษุทั้งหลายรับ
คฤหบดีจีวรได? (คือจีวรที่มีผู?ศรัทธาถวาย) ทรงปรารภคำขอของหมอชีวก จึงทรงอนุญาตให?รับได? (สุชีพ
ปุญญานุภาพ, 2539: 244)
