Page 20 - จากชีวกโกมารภัจจ์ถึงไภษัชยคุรุ

12

ในสังฆาราม จนทำให? “สังฆาราม” เปรียบเสมือนเปPน “โรงพยาบาล” หมอหรือแพทย;ผู?มีชื่อเสียงใน

สมัยพุทธกาลและเปPนแพทย;ประจำพระองค;พระพุทธเจ?าที่เรารู?จักกันดีก็คือ หมอชีวกะโกมารภัจจ3

หลังสมัยพุทธกาล

หลังสมัยพุทธกาล การแพทย;ได?ขยายขอบเขตออกมาสูBสาธารณชน แตBก็ยังสัมพันธ;กับพุทธ

ศาสนา โดยมี “พBอค?า” เปPนตัวกลางสำคัญ เริ่มจากการที่พBอค?าผู?สนับสนุนหรือค้ำจุนพุทธศาสนาและได?
บริจาคทรัพย;ให?กับสังฆารามจะได?รับการดูแลสุขภาพรวมถึงการรักษาโรคจากแพทย;ในสังฆาราม และจะ

มีสถานะทางสังคมที่สูงขึ้น ดังปรากฏอยูBในคัมภีร;นอกพระไตรปõฎก (non –canonical texts) เชBน
มิลินทปaญหา ซึ่งมีการกลBาวถึงผู?ที่ถวายสิ่งของให?แกBสถาบันทางพุทธศาสนาจะหลุดพ?นจากการเวียนวBาย

ตายเกิด ความชรา และความตาย ซึ่งตBอมาในนิกายมหาสังฆิกะ (Mahavastu II: 367-97) มีการ

ปรับเปลี่ยนโดยระบุวBาผู?ที่ทำการสร?างและตกแตBงสถูปเจดีย; จะได?รับซึ่งความอุดมสมบูรณ;และ
ความสำเร็จ (Ray, 1994: 128)

ในสBวนของพระวินัยปõฎก มีการกลBาวถึงยาและการรักษาโรคใน “เภษัชชัก ขันธกะ”
(Bhesajjakkhandaka) ของมหาวรรค กลBาววBายาเปPนหนึ่งในปaจจัยสี่ที่อนุญาตสำหรับพระสงฆ;

วรรณกรรมในพุทธศาสนารุBนแรก ๆ แสดงให?เห็นถึงความรู?เบื้องต?นเกี่ยวกับรBางกายของมนุษย;

โดยความรู?นี้แตBเดิมคงถูกนำมาใช?เฉพาะกับพระสงฆ; แตBตBอมาก็แพรBหลายสูBฆราวาส ตักศิลาเปPน
ศูนย;กลางเกBาแกBในการศึกษาเกี่ยวกับการแพทย; (Ray, 1994: 129)

สมัยพระเจgาอโศกมหาราช
นอกจากพBอค?าแล?วยังพบหลักฐานวBากษัตริย;ก็มีสBวนอยBางสำคัญตBอการแพทย;ในอินเดียโบราณ

จารึกพระเจ?าอโศกหลักที่ 2 กำหนดอายุได?ราว 269-232 ปçกBอนคริสตกาล (ราวพุทธศตวรรษที่ 3) พบที่
กิรนรร (Girnar) กลBาววBา ทุกแหBงหนในราชอาณาจักรจะต?องมีการจัดหาเวชภัณฑ;ไว?ให?ทั้งคนและสัตว;

หากที่ใดขาดแคลน สมุนไพร รากพืช และผลไม? จะต?องทำการเพาะปลูกหรือสั่งซื้อเข?ามา

จากจารึกนี้ไมBได?หมายความเพียงวBา มี “สถานพยาบาล” เกิดขึ้นตั้งแตBราวพุทธศตวรรษที่ 3
แล?ว แตBยังแสดงให?เห็นวBา บทบาทการเยียวยารักษาพระภิกษุสงฆ;ได?ขยายไปสูBประชาชนทั่วไปพร?อม ๆ

กับการเผยแผBพุทธศาสนาในสมัยของพระเจ?าอโศก (Zysk, 2000: 44)

สมัยกุษาณะ

ในสมัยพระเจ?ากนิษกะแหBงราชวงศ;กุษาณะซึ่งปกครองอยูBในราวคริสต;ศตวรรษที่ 1 (พุทธ
ศตวรรษที่ 6) เปPนชBวงที่พุทธศาสนารุBงเรืองมากอีกชBวงหนึ่งตBอจากสมัยพระเจ?าอโศก โดยเฉพาะอยBางยิ่ง

ดินแดนทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย อำนาจทางการเมืองของราชวงศ;กุษาณะแผBขยายออกไป

ถึงเอเชียกลาง เชBนเดียวกับการเผยแผBพุทธศาสนาออกไปยังดินแดนภายนอกโดยเฉพาะอยBางยิ่งแถบ